Tìm Kiếm Nguồn Tài Chính Mới Để Mở Rộng Bảo Hiểm Y Tế Tại Việt Nam

Vào chiều ngày 28/8, tại hội nghị khoa học thường niên 2026 do Tổng hội Y học Việt Nam kết hợp với Bộ Y tế tổ chức, nhiều chuyên gia đã thảo luận về cách thức cải cách nguồn tài chính nhằm hiện thực hóa mục tiêu cung cấp khám chữa bệnh miễn phí vào năm 2030, theo Nghị quyết 72-NQ/TW. Phẫu Thuật Thay Khớp Háng Đáng Nhớ Tại Quảng Ninh: Tiến B… Nghệ An Đặt Mục Tiêu Khám Sức Khỏe Toàn Diện Cho Học Sinh Cảnh Báo Quan Trọng: 11 Sản Phẩm Thực Phẩm Bảo Vệ Sức Khỏ…

Đáp Ứng Nhu Cầu Chăm Sóc Sức Khỏe Bằng Cách Tạo Nguồn Lực Mới

Chuyên gia cho biết Việt Nam hiện đang có cơ hội quý giá với tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế (BHYT) gần như toàn bộ và nguồn tài chính công cho lĩnh vực y tế vẫn còn dư địa. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là nguồn tài chính này đang ngày càng thu hẹp do sự gia tăng dân số già và các bệnh không lây nhiễm, hiện đang chiếm đến 81% số ca tử vong hàng năm. Chi phí khám chữa bệnh BHYT đã gia tăng khoảng 8 lần trong suốt 14 năm qua, ước đạt 123.000 tỷ đồng vào năm 2023.

Đồng thời, chi tiêu từ nguồn tài chính cá nhân hiện chiếm khoảng 40% tổng chi tiêu y tế. Dự kiến, quỹ BHYT sẽ cần chi trả khoảng 140.000 tỷ đồng cho chi phí khám chữa bệnh trong năm 2024, trong khi hộ gia đình vẫn phải tự bỏ ra khoảng 21.500 tỷ đồng.

Báo cáo từ Nhóm Nghiên cứu Công nghệ Y tế thuộc Trường Kinh tế và Khoa học Chính trị London (LSE) cảnh báo khoảng trống trong tài chính y tế có thể sẽ gia tăng từ 279 nghìn tỷ đồng lên 510 nghìn tỷ đồng vào năm 2030 nếu không có biện pháp kịp thời. Do đó, việc tạo ra một chiến lược đa chiều kết hợp nhiều nguồn lực là điều cần thiết.

Trong phiên thảo luận, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT của Bộ Y tế, đã chỉ ra rằng nguồn quỹ BHYT còn hạn chế trong khi mức đóng đã không thay đổi trong nhiều năm. Bà nhấn mạnh rằng bên cạnh việc sử dụng quỹ một cách hiệu quả và minh bạch, cần có sự đổi mới trong cơ chế tài chính.

Bà Trang cho biết rằng hiện nay, những loại thuốc đắt tiền chỉ được BHYT chi trả từ 50% đến 70%, điều này tạo ra một gánh nặng tài chính lớn cho bệnh nhân. Nếu tiếp tục giữ nguyên mức đóng như hiện tại, quỹ BHYT sẽ gặp khó khăn trong việc đảm bảo cân đối tài chính trong tương lai.

Nghị quyết 72 và Chỉ thị 52 đã đề ra nhiều chính sách và quyền lợi cần được chi trả cho công dân, từ đó yêu cầu tìm kiếm các nguồn tài chính mới có tính chất đột phá để đáp ứng kịp thời nhu cầu ngày càng tăng đối với BHYT.

Nghị quyết 72 đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chi tiêu từ nguồn tài chính cá nhân xuống dưới 30% tổng chi y tế và gia tăng chi tiêu y tế công để tiến tới mục tiêu bao phủ chăm sóc sức khỏe toàn dân vào năm 2030.

Vấn đề cần giải quyết là làm thế nào để huy động nguồn lực bổ sung đáp ứng tính bền vững, khả thi về chính trị và được thực hiện theo lộ trình hợp lý.

Khám Phá Nguồn Thu Từ Các Sản Phẩm Gây Hại Đến Sức Khỏe

Trong số những giải pháp được bàn luận, một hướng đi đang được xem xét là khai thác nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các sản phẩm gây hại như thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường để tái đầu tư vào lĩnh vực y tế. Nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách y tế đã đề xuất một kế hoạch phân bổ linh hoạt, trong đó 60-80% nguồn thu bổ sung được dự kiến dùng cho Quỹ BHYT, trong khi phần còn lại sẽ hỗ trợ cho Quỹ Phòng bệnh và ngân sách chung theo giai đoạn thực hiện từ 2026 đến 2030.

TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế của Bộ Y tế, đã chỉ ra rằng việc khai thác các nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt có thể đóng góp tích cực vào quỹ BHYT.

Ông Ong Thế Duệ, Trưởng khoa Tài chính y tế, nhấn mạnh rằng nghiên cứu cho thấy nguồn thu bổ sung từ các loại thuế này có thể được dùng để tăng đầu tư cho y tế. Mô hình được đề xuất bao gồm việc dành khoảng 60-80% nguồn thu này cho Quỹ BHYT và phần còn lại cho Quỹ Phòng bệnh.

Thực hiện cách tiếp cận này không chỉ giúp gia tăng nguồn lực cho hệ thống y tế mà cũng hướng tới mục tiêu kép: giảm thiểu việc tiêu dùng các sản phẩm gây hại cho sức khỏe, đồng thời sử dụng nguồn thu từ những sản phẩm này để đầu tư vào các giải pháp phòng tránh bệnh tật và chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng.

Đây cũng là một phần trong khung ba trụ cột tài chính y tế được đề xuất bởi LSE, bao gồm huy động ngân sách công, khai thác các nguồn thu từ nhu cầu chăm sóc sức khỏe gia tăng và đảm bảo việc truy cập cũng như nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, trong đó có các cơ chế như Thỏa thuận tiếp cận có quản lý và Chương trình hỗ trợ tiếp cận thuốc cho bệnh nhân.

Tiến Hành Đổi Mới Để Giảm Tình Trạng Quỹ BHYT

ThS Hoàng Trung Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ BHYT, cũng chia sẻ thêm rằng cơ chế tài chính BHYT sẽ được cải cách từng bước, trong đó đáng chú ý là sẽ tăng mức đóng BHYT từ năm 2027 và thí điểm đa dạng hóa các gói BHYT, phát triển BHYT bổ sung theo nhu cầu của người dân.

Kinh nghiệm từ khu vực APEC về BHYT bổ sung đã được ThS Sejal Mistry, Giám đốc điều hành Crowell Global Advisors, giới thiệu, cùng với các thực tiễn triển khai sản phẩm BHYT bổ sung tại Việt Nam của Techcom Insurance. Những kinh nghiệm này nhấn mạnh sự tham gia của khu vực tư nhân có thể là chìa khóa để đa dạng hóa nguồn tài chính cho y tế.

Các đại biểu đồng thuận rằng việc chuyển hướng tài chính y tế từ chi trả thụ động sang đầu tư chủ động cho phòng bệnh là một bước đi cần thiết, nhằm đảm bảo an sinh xã hội và nâng cao tính bền vững cho Quỹ BHYT.

Vì vậy, đổi mới tài chính y tế cần phải gắn liền với việc cải cách hệ thống y tế quốc gia. Các mục tiêu trong Nghị quyết 72-NQ/TW không chỉ cần quan tâm đến các chính sách mà còn phải xem xét từ góc độ nguồn lực tài chính cần thiết để thực thi.

Thách thức lớn nhất mà y tế Việt Nam cần vượt qua trong thời gian tới không chỉ nằm ở việc xác định được mục tiêu mà còn phải thu hẹp khoảng cách giữa nguồn lực hiện có và nguồn lực cần thiết để thực hiện cam kết đến năm 2030.

Với định hướng chính sách rõ ràng, cách tiếp cận đa nguồn lực, cùng sự phối hợp giữa Nhà nước, khu vực tư nhân và các bên liên quan, Việt Nam đang đứng trước cơ hội để mở rộng không gian tài khóa cho y tế và xây dựng một hệ thống tài chính bền vững hơn cho BHYT toàn dân. Điều này cũng mang lại ý nghĩa sâu sắc trong thời điểm Việt Nam chuẩn bị đăng cai APEC 2027, tạo cơ hội để chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác khu vực về tài chính y tế.

Phơi nhiễm khói thuốc lá tại Việt Nam vẫn cao, thuế thuốc lá còn quá thấp so với khuyến cáo WHO

SKĐS – Tại Việt Nam, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc lá dù đang trong xu hướng giảm, song vẫn còn khá cao. Trong khi đó, tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá còn rất thấp so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO).