Ngộ độc gan sau dùng thuốc bắc không rõ nguồn gốc: phân tích một trường hợp và khuyến nghị

Một trường hợp tổn thương gan cấp đến khám và điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương nhắc lại rủi ro khi tự dùng thảo dược không kiểm chứng. Bài viết này phân tích diễn tiến lâm sàng, những dấu hiệu cần cảnh giác và khuyến nghị thực tế cho người dân dựa trên dữ liệu bệnh án.

Diễn tiến của ca bệnh: từ đau vùng thượng vị đến suy giảm chức năng gan

Bệnh nhân là ông H.Q.M, 61 tuổi, cư trú tại Hà Nội, có tiền sử tăng huyết áp và đang điều trị đều. Khoảng hai tháng trước khi nhập viện, ông bắt đầu cảm thấy đau âm ỉ vùng thượng vị, có lan ra sau lưng và kèm ợ nóng — triệu chứng mà ông tự hiểu là rối loạn dạ dày.

Thay vì khám chuyên khoa, ông M. tự mua và sử dụng thuốc bắc không rõ nguồn gốc. Sau khoảng sáu tuần dùng thuốc, triệu chứng ban đầu không cải thiện; đồng thời xuất hiện mệt mỏi, mất sức, vàng mắt, vàng da và nước tiểu sẫm màu — những biểu hiện gợi ý tổn thương gan.

Chẩn đoán và kết quả xét nghiệm

Qua xét nghiệm tại bệnh viện, bác sĩ phát hiện men gan tăng rất cao: AST ở mức 1.121 U/L và ALT ở mức 1.287 U/L — đều vượt hơn 30 lần so với giới hạn tham chiếu thông thường. Trên cơ sở lâm sàng và tiền sử dùng thuốc bắc không rõ nguồn gốc, bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị tổn thương gan cấp liên quan đến việc sử dụng thuốc dân gian.

Điều trị và diễn biến sau nhập viện

Ông M. được điều trị nội trú tại Khoa Viêm gan của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Sau gần 20 ngày nằm viện và được chăm sóc tích cực, các chỉ số men gan giảm đáng kể và tình trạng toàn thân dần ổn định.

Những cảnh báo từ chuyên gia điều trị

BS Trần Minh Quân, Phó trưởng khoa Viêm gan tại cơ sở điều trị, đã nêu rõ các mối nguy liên quan đến việc sử dụng thuốc đông y không xác định nguồn gốc: sản phẩm có thể chứa tạp chất, kim loại nặng hoặc các chất độc gây hại cho gan. Ông cũng liệt kê dấu hiệu nhiễm độc gan mà người dân nên chú ý gồm mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, vàng da—vàng mắt, nước tiểu sẫm màu và đau tức vùng hạ sườn phải.

Khuyến cáo lâm sàng được đưa ra là: khi xuất hiện các biểu hiện bất thường, người dân cần ngừng thuốc ngay và tới cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và theo dõi. Hơn nữa, không nên dùng các bài thuốc truyền miệng hoặc tự kết hợp thảo dược với thuốc tây đang điều trị mà không có chỉ định của bác sĩ; việc dùng thuốc đông y cần được tư vấn, chỉ định và theo dõi bởi người có chuyên môn.

Những hệ quả và bài học ở mức cộng đồng

Trường hợp của ông M. cho thấy rủi ro cá nhân khi sử dụng sản phẩm không rõ nguồn gốc, đồng thời đặt ra yêu cầu về tăng cường nhận thức cộng đồng quanh an toàn dược. Từ góc độ quản lý, các thông tin về thuốc và thu hồi lô thuốc kém chất lượng là những tài liệu tham khảo hữu ích cho người làm y tế và dược. Ví dụ, thông tin liên quan đến Thu hồi lô Colchicina Seid 1mg phản ánh thực tế mối quan tâm về an toàn dược và trách nhiệm của nhà nhập khẩu khi thuốc không đạt chỉ tiêu kiểm nghiệm.

Bên cạnh đó, nguy cơ sản phẩm nguy hại xuất hiện trong nhiều bối cảnh khác nhau — từ cộng đồng đến trường học — và cần được xử lý bằng biện pháp phối hợp giữa gia đình, cơ sở giáo dục và cơ quan chức năng; chủ đề về phòng ngừa trong môi trường học đường như Thuốc lá điện tử học đường minh họa nhu cầu hợp tác đa chiều trong phòng ngừa các sản phẩm có hại.

Ở góc độ y tế công cộng, những chương trình sàng lọc và tiếp cận cộng đồng giúp phát hiện sớm bệnh lý và kết nối người bệnh với dịch vụ chăm sóc. Các chiến dịch tiếp cận tại đảo, vùng xa đã chứng minh hiệu quả khi sử dụng công nghệ di động và xét nghiệm nhanh; một ví dụ về mô hình sàng lọc là sàng lọc lao tại Côn Đảo, cho thấy tầm quan trọng của việc đưa dịch vụ đến gần người dân.

Hướng dẫn thực tế: khi nào nên dừng thuốc và đi khám

• Nếu sau khi dùng thảo dược xuất hiện mệt mỏi kéo dài, chán ăn hoặc buồn nôn, nên cân nhắc ngừng ngay và theo dõi triệu chứng.
• Các biểu hiện vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc đau vùng hạ sườn phải là dấu hiệu cần đến cơ sở y tế để làm xét nghiệm chức năng gan.
• Người đang dùng thuốc điều trị mạn tính (ví dụ thuốc huyết áp) không nên tự ý thêm thảo dược mới mà không hỏi ý kiến thầy thuốc điều trị, do nguy cơ tương tác và làm thay đổi chuyển hóa thuốc.
• Mang theo danh sách thuốc, tên bài thuốc hoặc sản phẩm thảo dược khi đến khám để bác sĩ có đầy đủ thông tin đánh giá.

Điều gì diễn ra trong bệnh viện khi có tổn thương gan cấp?

Đối với các trường hợp có men gan tăng cao, bệnh viện sẽ đánh giá triệu chứng lâm sàng, làm xét nghiệm men gan, chức năng đông máu và xác định nguyên nhân khả dĩ. Điều trị tập trung vào ngưng tiếp xúc với tác nhân nghi ngờ, bù dịch và chăm sóc hỗ trợ theo biểu hiện; trong nhiều trường hợp, theo dõi men gan thường xuyên để đánh giá xu hướng hồi phục. Trường hợp bệnh nhân H.Q.M cho thấy sau chăm sóc tích cực tại khoa chuyên trách, men gan giảm và tình trạng chung cải thiện sau thời gian điều trị nội trú gần 20 ngày.

Lưu ý khi sử dụng thảo dược và sản phẩm y tế

Một số nguyên tắc cần tuân thủ:

• Ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhãn mác và hướng dẫn sử dụng.
• Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi kết hợp thảo dược với thuốc đang dùng.
• Ngừng ngay sản phẩm nghi ngờ và đến khám khi xuất hiện các triệu chứng bất thường liên quan đến gan.

Nhầm hạ kali với hạ canxi, người đàn ông suýt liệt tay chân

SKĐS – Từ cảm giác đau mỏi nhẹ, bệnh nhân N.V.C (41 tuổi, Hà Nội) nhanh chóng yếu cả tứ chi, không thể tự đứng dậy.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Dấu hiệu nào gợi ý tổn thương gan do thuốc hoặc thảo dược?

Triệu chứng gồm mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, vàng da hoặc mắt, nước tiểu sẫm màu và đau ở vùng hạ sườn phải. Những dấu hiệu này đã xuất hiện ở bệnh nhân được mô tả trong ca bệnh.

2. Men gan tăng gấp 30 lần có nghĩa là gì?

Trong trường hợp này, xét nghiệm cho thấy AST 1.121 U/L và ALT 1.287 U/L, mức cao hơn nhiều so với giới hạn tham chiếu; đây là biểu hiện tổn thương gan cấp cần can thiệp y tế.

3. Nếu đang dùng thuốc huyết áp, có nên dùng thảo dược không?

Người đang điều trị thuốc tây cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng bất kỳ thảo dược nào, vì việc kết hợp có thể gây tương tác hoặc ảnh hưởng đến gan và hiệu quả điều trị.

4. Sau khi ngừng thuốc nghi ngờ, cần theo dõi thế nào?

Người bệnh nên đi khám và làm xét nghiệm chức năng gan theo hướng dẫn của bác sĩ; trong ca bệnh này, sau gần 20 ngày điều trị tại khoa viêm gan, bệnh nhân có dấu hiệu hồi phục với men gan giảm.

Kết luận và lời khuyên cuối cùng

Trường hợp ông H.Q.M là minh chứng rõ ràng rằng không phải mọi sản phẩm thảo dược đều vô hại; nguồn gốc, chất lượng và việc kê dùng có vai trò quyết định tới an toàn người sử dụng. Khi có dấu hiệu nghi ngờ tổn thương gan, ngừng thuốc ngay và tìm tới cơ sở y tế để đánh giá sớm có thể giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường quản lý sản phẩm y tế, thuốc thảo dược là cần thiết để bảo vệ sức khỏe công cộng.