Phòng ngừa nguy cơ bại liệt: chỉ đạo mới từ Bộ Y tế và kế hoạch hành động

Trước khả năng virus bại liệt xâm nhập từ khu vực lân cận, Bộ Y tế vừa ban hành một văn bản chỉ đạo khẩn tới chính quyền địa phương và các đơn vị y tế. Văn bản do Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên ký, yêu cầu triển khai nhiều biện pháp đồng bộ nhằm phát hiện sớm, bảo vệ trẻ em và ngăn chặn nguy cơ bùng phát.

Những nhiệm vụ trọng tâm được giao

Bản chỉ đạo nhấn mạnh ba nhóm nhiệm vụ chính: đẩy mạnh tiêm chủng, củng cố hệ thống giám sát liệt mềm cấp (LMC)/bại liệt và đảm bảo năng lực điều trị, xét nghiệm. Các cơ quan quản lý từ tỉnh tới xã được yêu cầu phối hợp chặt chẽ để tổ chức rà soát trẻ chưa được tiêm, thực hiện tiêm/uống bù và chiến dịch vét liều theo đúng hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Mục tiêu bao phủ vắc xin và nhóm địa bàn ưu tiên

Bộ Y tế yêu cầu duy trì tỷ lệ tiêm chủng thường xuyên cho trẻ dưới 1 tuổi đạt tối thiểu 95% ở quy mô cấp xã đối với các loại vắc xin phòng bại liệt nêu trong văn bản, gồm bOPV và IPV. Những địa phương cần ưu tiên là xã biên giới, vùng có dân tộc thiểu số, ô tiêm chủng yếu và khu vực có cư dân di biến động. Đặc biệt, các tỉnh giáp biên giới với Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào được yêu cầu chú trọng hơn trong tổ chức tiêm chủng và giám sát.

Giám sát chủ động: phát hiện nhanh, phản ứng kịp thời

Văn bản đặt trọng tâm vào việc tăng cường giám sát LMC/bại liệt, bao gồm cả giám sát chủ động tại cơ sở khám, chữa bệnh và hoạt động hồi cứu hồ sơ. Riêng khu vực có nguy cơ cao – như vùng giáp biên – được giao mục tiêu tối thiểu là phát hiện 2 ca LMC không do bại liệt trên 100.000 trẻ dưới 15 tuổi mỗi năm, đồng thời đảm bảo tỷ lệ lấy đủ hai mẫu phân theo tiêu chuẩn quy định.

Vai trò của viện, trung tâm và bệnh viện

Các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur được yêu cầu thực hiện nhiệm vụ theo Kế hoạch số 447/KH-BYT, phối hợp và hỗ trợ địa phương trong giám sát, xét nghiệm và triển khai các hoạt động đáp ứng. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật được hướng dẫn thiết lập giám sát chủ động tại các cơ sở y tế, tập trung ở những vùng có nguy cơ.

Bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế phải chuẩn bị đầy đủ nhân lực, thuốc, vật tư và trang thiết bị để tiếp nhận, cấp cứu và điều trị các trường hợp nghi ngờ hoặc mắc bại liệt. Việc tuân thủ biện pháp phòng hộ cá nhân và kiểm soát nhiễm khuẩn trong bệnh viện cũng được nhấn mạnh nhằm giảm thiểu lây lan và biến chứng.

Truyền thông, huy động cộng đồng và nguồn lực địa phương

Bộ đề nghị chính quyền tỉnh, huyện, xã và các đoàn thể tham gia vào công tác truyền thông phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của từng vùng. Mục tiêu là nâng cao nhận thức, phát hiện sớm ca bệnh và rà soát trẻ chưa được tiêm chủng. Huy động mạng lưới y tế thôn bản, nhà trường và tổ chức chính quyền cơ sở là một phần quan trọng để kiểm soát nguy cơ trong cộng đồng.

Yêu cầu đối với các tỉnh biên giới

Các địa phương giáp Lào được yêu cầu chủ động phối hợp với bên bạn trong trao đổi thông tin dịch tễ và phối hợp các hoạt động phòng, chống dịch. Ngoài ra, các tỉnh này cần bảo đảm nguồn lực gồm kinh phí, vắc xin, vật tư và cả chi phí vận chuyển mẫu bệnh phẩm để triển khai giám sát, tiêm chủng và đáp ứng kịp thời khi phát hiện ca nghi mắc.

Xây dựng năng lực xét nghiệm và lấy mẫu

Kế hoạch nhấn mạnh việc lấy đủ hai mẫu phân đúng tiêu chuẩn đối với các trường hợp LMC, đồng thời tổ chức điều tra di chứng theo quy định. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa tuyến y tế dự phòng và lâm sàng, cũng như hỗ trợ kỹ thuật từ các viện có nhiệm vụ xét nghiệm.

Đào tạo, tập huấn và nâng cao kỹ năng chẩn đoán

Bộ Y tế yêu cầu tổ chức các buổi tập huấn cho cán bộ ở các khoa, phòng liên quan trong bệnh viện và cơ sở khám chữa bệnh về phát hiện, chẩn đoán, điều trị, phòng ngừa lây nhiễm và giám sát bại liệt. Mục tiêu là giảm khả năng bỏ sót các trường hợp LMC trong hệ thống báo cáo và đảm bảo áp dụng quy trình lấy mẫu, báo cáo và xử lý phù hợp.

Những điểm cần lưu ý khi triển khai tại địa phương

• Đảm bảo đủ nguồn lực cho tiêm chủng, kể cả chi phí vận chuyển mẫu bệnh phẩm tới phòng xét nghiệm.
• Tổ chức rà soát danh sách trẻ chưa tiêm để tiến hành tiêm bù hoặc chiến dịch vét liều khi cần.
• Thực hiện giám sát tích cực tại cơ sở khám chữa bệnh; rà soát các mã bệnh ICD-10 có thể che khuất ca LMC.
• Phối hợp liên ngành, huy động y tế thôn bản, trường học và tổ chức đoàn thể để mở rộng mạng lưới phát hiện và thông tin cộng đồng.

FAQ — Những câu hỏi người dân và cán bộ y tế thường quan tâm

1. Những vắc xin nào được nêu trong chỉ đạo?

Văn bản đề cập hai loại vắc xin phòng bại liệt là bOPV và IPV và yêu cầu duy trì tỷ lệ bao phủ trong tiêm chủng thường xuyên cho trẻ dưới 1 tuổi đạt ≥95% ở cấp xã.

2. Vì sao phải lấy hai mẫu phân đối với ca LMC?

Lấy đủ hai mẫu phân đúng tiêu chuẩn là quy định nhằm xác định nguyên nhân gây liệt mềm cấp và phân biệt bại liệt do virus bại liệt với các nguyên nhân khác, phù hợp với hướng dẫn giám sát.

3. Các bệnh viện cần chuẩn bị những gì khi có ca nghi ngờ?

Bệnh viện được yêu cầu rà soát và chuẩn bị nhân lực, thuốc, vật tư, thiết bị y tế, đồng thời tuân thủ phòng hộ cá nhân và kiểm soát nhiễm khuẩn để tiếp nhận, cấp cứu, điều trị tích cực cho trường hợp nghi ngờ hoặc mắc bại liệt.

4. Những địa bàn nào cần tập trung hoạt động nhiều hơn?

Ưu tiên là xã biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có tỉ lệ tiêm chủng thấp (vùng lõm) và nơi có dân cư di biến động. Các tỉnh giáp biên giới với Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào cần chú ý tăng cường phối hợp và giám sát.

Kết luận: hành động sớm, phối hợp chặt chẽ

Văn bản do Thứ trưởng ký thể hiện quan điểm: phòng ngừa bại liệt đòi hỏi sự chủ động ở cả mặt tiêm chủng, giám sát và năng lực y tế cơ sở. Căn cứ trên các nhiệm vụ được giao — từ tỉnh đến xã, từ viện đến bệnh viện — điều then chốt là thực hiện đồng bộ: rà soát trẻ chưa tiêm, tổ chức tiêm bù, tăng cường giám sát chủ động và chuẩn bị năng lực điều trị. Những bước này nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn nguy cơ bùng phát ngay khi có dấu hiệu bất thường.

Những cơ quan liên quan được yêu cầu triển khai nghiêm túc các nội dung nêu trong Kế hoạch số 447/KH-BYT và các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế để bảo vệ trẻ em và cộng đồng trước nguy cơ bại liệt.

Người dân cần phối hợp với chính quyền địa phương và cơ sở y tế để cập nhật tình trạng tiêm chủng cho con em, đồng thời chủ động thông báo các trường hợp nghi ngờ liệt mềm cấp tới cơ sở y tế gần nhất để được xử lý kịp thời.

Nguy cơ virus bại liệt xâm nhập hiện hữu, Việt Nam ứng phó thế nào?

SKĐS – Trước thực tế Lào đã công bố dịch bại liệt toàn quốc, hôm nay (12/12), Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới đã họp trực tuyến với các địa phương, yêu cầu khẩn trương ứng phó nguy cơ bại liệt xâm nhập…

Ngoài các biện pháp phòng, chống bại liệt ở cộng đồng, nếu bạn quan tâm tới các bệnh hô hấp gây sốt kéo dài ở trẻ và đặc biệt là cách nhận diện khi cần đến viện, bài viết về dấu hiệu nặng do Adenovirus ở trẻ em sẽ cung cấp hướng dẫn cụ thể về dấu hiệu cảnh báo, xử trí ban đầu và phòng lây trong gia đình.

Việc phát hiện sớm triệu chứng kéo dài ở tai cũng quan trọng không kém; để hiểu rõ hơn vì sao chảy dịch tai dai dẳng có thể là dấu hiệu của bệnh lý xâm lấn và khi nào cần can thiệp chuyên sâu, bạn có thể đọc bài chẩn đoán và nguy cơ cholesteatoma ở trẻ có dịch tai kéo dài, nơi phân tích nguyên nhân và khuyến cáo theo dõi.

Trong bối cảnh sự kiện gây tổn hại đến sức khỏe cộng đồng tại cơ sở lưu trú, nếu bạn muốn nắm chi tiết diễn biến, hậu quả y tế và phản ứng ứng phó của cơ quan chức năng, bài tường thuật về vụ cháy Khách sạn Thùy Dương và ngộ độc khí CO trình bày đầy đủ các khía cạnh y tế liên quan.