Thách Thức Lao Động Ngoài Trời Giữa Cuộc Chiến Với Biến Đổi Khí Hậu

Ngày 14/8 tại Hà Nội, một hội thảo quốc gia đã diễn ra, tập trung vào nghiên cứu “Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với sức khỏe người lao động tự do làm việc ngoài trời tại Việt Nam.” Sự kiện thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia và nhà quản lý cùng đại diện các tổ chức và cá nhân lao động.

PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên đã chia sẻ rằng hiện có khoảng 33 triệu lao động phi chính thức tại Việt Nam, chiếm hơn 50% tổng số người lao động. Nhóm lao động này rất đa dạng, bao gồm các ngành nghề như bán hàng rong, xe ôm, xây dựng, và ngư nghiệp.

Theo ông, biến đổi khí hậu đang dẫn đến một loạt vấn đề nghiêm trọng như ô nhiễm môi trường, gia tăng chất thải độc hại, cũng như xuất hiện nhiều bệnh dịch mới. Hơn thế nữa, những hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, bão lũ và nước biển dâng đang gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của nhóm lao động ngoài trời.

Để tìm hiểu sâu hơn về các tác động này, Tổng hội Y học Việt Nam đã hợp tác với Viện Phát triển Sức khỏe cộng đồng Ánh sáng – LIGHT và Viện Y học ứng dụng Việt Nam, thực hiện nghiên cứu tại bốn thành phố lớn từ tháng 2/2024 đến tháng 9/2026. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc đánh giá chính sách và đề xuất cải cách để bảo vệ sức khỏe của nhóm lao động này.

Phơi nhiễm và Tác động đến sức khỏe

Nghiên cứu đã khảo sát 1.208 lao động tự do làm việc ngoài trời tại bốn thành phố lớn. Kết quả cho thấy trong vòng 12 tháng qua, có tới 95,4% người lao động đã tiếp xúc với nắng nóng, 71% gặp phải mưa lớn, và 38,7% trải qua ngập lụt, cùng với 38,7% tiếp xúc với bão hoặc giông gió mạnh.

Hơn nữa, 55,6% người lao động thường xuyên tiếp xúc với từ 6 đến 10 yếu tố nguy cơ, trong khi 29,1% tiếp xúc với từ 11 đến 15 yếu tố. Lượng thời gian làm việc trung bình là 8,7 giờ/ngày và 6,36 ngày/tuần, tương đương khoảng 55,3 giờ/tuần.

Những tác động đến sức khỏe không chỉ dừng lại ở việc phơi nhiễm. Có đến 68,5% người lao động báo cáo gặp ít nhất một triệu chứng về xương khớp sau mỗi ngày làm việc, trong khi 23,7% gặp vấn đề về hô hấp, 13,1% gặp vấn đề về da, và 12,2% có triệu chứng tiêu hóa.

Sức khỏe tâm thần cũng là một yếu tố cần thiết được ghi nhận trong nghiên cứu. Kết quả đánh giá cho thấy 32,8% người tham gia có triệu chứng lo âu và 17,8% có triệu chứng căng thẳng từ mức nhẹ đến nặng. Đặc biệt, khi mức độ phơi nhiễm tăng lên, tỷ lệ người gặp vấn đề sức khỏe tâm thần cũng tăng theo.

TS.BS Nguyễn Thu Giang đã nhấn mạnh rằng các ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu cần được xem xét theo một chuỗi liên kết: phơi nhiễm khí hậu → sức khỏe → khả năng lao động → thu nhập → khả năng thích ứng. Việc bảo vệ sức khỏe cho lao động ngoài trời không chỉ thuộc về ngành y tế mà là trách nhiệm chung của xã hội.

Khó Khăn Trong Việc Bảo Vệ Chính Mình

Một nghịch lý đáng lưu ý là mặc dù người lao động rất chủ động trong việc tự bảo vệ, nhưng khả năng của họ để giảm thiểu phơi nhiễm là rất hạn chế. Chẳng hạn, 90,1% đã dùng mũ hoặc khăn để che nắng; 67,6% uống nước thường xuyên và 57,9% tìm nơi mát để nghỉ.

Tuy nhiên, chỉ có 19,1% có thể ngừng làm việc khi thời tiết nắng nóng và chỉ 1,4% có thể chuyển sang công việc không bị ảnh hưởng nhiều bởi thời tiết. Đối với nhiều lao động tự do, nghỉ làm đồng nghĩa với việc mất thu nhập.

Tại hội thảo, TS.BS Trương Hồng Sơn đã trình bày kết quả rà soát 45 văn bản pháp luật liên quan đến lao động, y tế và khí hậu. Kết quả cho thấy các chính sách hiện tại còn thiếu sự thống nhất và chưa nhận diện đầy đủ nguy cơ sức khỏe do biến đổi khí hậu đối với lao động ngoài trời.

Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng lao động tự do ngoài trời chưa được xem như một nhóm dễ bị tổn thương trong các chương trình ứng phó với biến đổi khí hậu; đồng thời dữ liệu về khí hậu và sức khỏe còn phân tán, trong khi cơ chế hợp tác giữa các ngành vẫn chưa đủ mạnh.

Dựa trên những bằng chứng thu thập được, nhóm nghiên cứu đã đề xuất nhiều giải pháp như tăng cường tiếp cận bảo hiểm y tế, xây dựng hướng dẫn bảo vệ sức khỏe trong điều kiện thời tiết cực đoan và thiết lập các điểm nghỉ ngơi cho lao động ngoài trời.

Từ những kết quả nghiên cứu, thông điệp quan trọng được đưa ra là không thể yêu cầu người lao động tự thích ứng với biến đổi khí hậu nếu không có một hệ thống bảo vệ hiệu quả. Cần có sự hợp tác giữa các lĩnh vực y tế, lao động, an sinh xã hội, môi trường và chính quyền để không chỉ bảo vệ sức khỏe mà còn giúp người lao động duy trì sinh kế trong bối cảnh rủi ro do biến đổi khí hậu gia tăng.

PV