Trách Nhiệm Bồi Thường Trong Trường Hợp Cứu Người Tai Nạn: Những Điều Cần Biết

Câu hỏi phổ biến: Một người chứng kiến một vụ tai nạn giao thông đã nhanh chóng cứu nạn nhân ra khỏi khu vực nguy hiểm. Tuy nhiên, trong quá trình cứu hộ, nạn nhân bị xác định là có chấn thương cột sống nghiêm trọng. Gia đình nạn nhân cho rằng việc di chuyển đó đã khiến thương tích nặng thêm và yêu cầu bồi thường. Liệu người cứu có phải chịu trách nhiệm cho thiệt hại này không?

Luật sư Phạm Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) phân tích:

Nguyên tắc về trách nhiệm bồi thường

Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, bất kỳ ai có hành vi xâm phạm đến quyền lợi hợp pháp của người khác đã gây ra thiệt hại thì phải bồi thường. Nhưng pháp luật cũng áp dụng quy định về trường hợp mà một người phải gây thiệt hại nhỏ hơn để ngăn chặn một nguy cơ lớn hơn.

Luật quy định tại Điều 595 về tình thế cấp thiết cho phép bồi thường thiệt hại nếu thiệt hại xảy ra vượt quá mức tối thiểu cần thiết để bảo vệ tính mạng hoặc sức khỏe của nạn nhân.

Hơn nữa, Điều 23 của Bộ luật Hình sự cũng chỉ rõ rằng những người hành động nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình hoặc của người khác mà không còn cách nào khác, và buộc phải gây ra thiệt hại nhỏ hơn, sẽ không bị coi là tội phạm.

Trong tình huống nêu trên, nạn nhân đang nằm giữa đường, nơi có nguy cơ cao bị xe cộ đâm vào. Nếu người cứu không hành động, rất có thể nạn nhân sẽ gặp nguy hiểm lớn hơn. Việc nhanh chóng di chuyển nạn nhân ra khỏi vùng nguy hiểm có thể được xem là hành động hợp lý và cần thiết.

Chuyên môn sơ cứu có phải là yếu tố quyết định?

Khi đánh giá hành động của người cứu, không thể áp dụng tiêu chuẩn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế chuyên nghiệp lên một người bình thường trong hoàn cảnh khẩn cấp. Phân tích phải xem xét điều kiện thực tế lúc ấy: nạn nhân đang ở đâu, có nguy cơ bị xe đâm hay không, có thể chờ cứu thương không, và cách thức di chuyển của người cứu có an toàn hay không.

Nếu người cứu chỉ có ý định bảo vệ tính mạng của nạn nhân và không có mục đích gây thiệt hại, việc xác định rằng nạn nhân đã bị thương thêm sau khi được di chuyển không đồng nghĩa với việc người cứu phải bồi thường.

Trường hợp nào người cứu có thể phải bồi thường?

Để xác định trách nhiệm, cần làm rõ điều kiện xuất hiện của “tình thế cấp thiết”. Đầu tiên, nguy hiểm ban đầu phải là có thật. Chẳng hạn, nếu nạn nhân nằm giữa đường và có xe cộ đang chạy, rủi ro đâm va là rõ ràng và cần ngăn chặn.

Tiếp theo, việc di chuyển nạn nhân phải có mục đích loại bỏ nguy hiểm. Nếu hành động được thực hiện nhằm bảo vệ tính mạng, đó là một lý do hợp lý.

Ngoài ra, phải xem xét xem có phương án an toàn hơn nào không. Nếu có thể cảnh báo xe cộ và chờ nhân viên y tế mà vẫn bảo đảm an toàn cho nạn nhân thì hành động di chuyển mạnh có thể không phù hợp.

Cuối cùng, phải cân nhắc mức độ thiệt hại gây ra và so sánh với thiệt hại cần phải ngăn chặn. Nếu việc di chuyển giúp bảo vệ nạn nhân khỏi nguy cơ tử vong, nhưng vô tình làm nặng thêm thương tích, cần xác định thiệt hại phát sinh có liên quan đến hành vi cứu giúp hay không.

Gia đình nạn nhân cần chứng minh điều gì nếu yêu cầu bồi thường?

Khi yêu cầu bồi thường, gia đình nạn nhân không chỉ cần chứng minh rằng “sau khi di chuyển, thương tích đã nặng hơn”. Họ cũng cần chỉ ra rằng hành động của người cứu có xúc phạm đến quy định pháp luật hoặc thuộc tình huống cấp thiết, và có mối quan hệ nhân quả giữa việc di chuyển và thiệt hại phát sinh.

Ví dụ, nếu hồ sơ y khoa xác nhận nạn nhân đã bị thương từ cú va chạm ban đầu, không thể quy kết hoàn toàn hậu quả cho người cứu. Ngược lại, nếu xác định rằng người cứu đã mang lại tổn hại nghiêm trọng hơn, và hành vi này không cần thiết trong tình huống cấp bách, có thể yêu cầu bồi thường.

Người cứu sẽ không phải gánh trách nhiệm thay cho người gây tai nạn

Trong trường hợp này, trách nhiệm và nguồn nguy hiểm có thể thuộc về hai đối tượng khác nhau: người điều khiển phương tiện gây ra tai nạn và người đến cứu nạn nhân. Nếu người thứ ba hành động hợp lý mà làm phát sinh thêm thiệt hại, cần phân định rõ trách nhiệm của từng cán bộ một cách công bằng.

Theo Điều 590 Bộ luật Dân sự, các khoản thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm được xem xét bồi thường, nhưng chỉ những khoản thiệt hại có bằng chứng pháp lý và có mối quan hệ nhân quả với hành vi cần chịu trách nhiệm.

Pháp luật khuyến khích hành động cứu giúp

Để tránh tình trạng người dân ngần ngại khi cứu giúp người khác, pháp luật đã có quy định cụ thể. Theo Bộ luật Hình sự, nếu ai thấy người khác đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng mà không cứu giúp có thể bị xử lý hình sự.

Đặc biệt, bắt đầu từ ngày 1 tháng 9 năm 2026, Thông tư 126/2026/TT-BCA sẽ có hiệu lực, quy định quy trình hỗ trợ cá nhân tham gia cứu giúp nạn nhân tai nạn giao thông. Cụ thể, những người trực tiếp cứu giúp có thể được hỗ trợ tài chính tối đa 5 triệu đồng cho mỗi vụ việc.

Điều này không chỉ nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cứu giúp mà còn khuyến khích cộng đồng cùng tham gia hỗ trợ nạn nhân.

Xem thêm bài viết:

Rình khách tắm biển, Lê Quang Cảnh trộm chìa khóa mở cốp xe lấy tiền

SKĐS – Đang dùng chìa khóa trộm được để mở cốp xe của du khách, Lê Quang Cảnh bị lực lượng tuần tra bắt quả tang.