Khi Nào Bạn Cần Bổ Sung Các Vi Chất? Hiểu Rõ Để Bảo Vệ Sức Khỏe

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia nhấn mạnh rằng trong quá trình khám sức khỏe dinh dưỡng, nhiều người thường mang theo những viên uống bổ sung vi chất như magie, canxi, vitamin D… mà không hề kiểm tra tình trạng vi chất trong cơ thể. Tình trạng này chủ yếu xuất phát từ tâm lý lo lắng về sức khỏe và sự ảnh hưởng của quảng cáo trên mạng xã hội, dẫn đến thói quen bổ sung vi chất mà không cần thiết.

Khái niệm về vi chất không đơn giản là việc uống nhiều viên bổ sung, mà phải phụ thuộc vào nhu cầu thực tế của từng người. Chúng ta cần hiểu rõ về định nghĩa về đa vi chất.

1. Định Nghĩa Đa Vi Chất

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt, Viện Dinh dưỡng Quốc gia.

Đa vi chất (micronutrients) bao gồm các vitamin và khoáng chất mà cơ thể cần với lượng rất nhỏ, nhưng lại rất quan trọng cho nhiều chức năng sinh lý như tạo máu, dẫn truyền thần kinh, co cơ, miễn dịch và duy trì sức khỏe xương. Nhóm này khác biệt với các chất đa lượng (macronutrients), những chất mà cơ thể cần với khối lượng lớn hơn để tạo ra năng lượng.

Đúng vậy, vi chất được phân chia thành hai nhóm chính: vitamin (tan trong nước như B, C; tan trong dầu như A, D, E, K) và khoáng chất (đa lượng như canxi, magie, kali; vi lượng như sắt, kẽm, i-ốt). Khi thấy sản phẩm có ghi “đa vi chất” hay “multivitamin – multimineral”, điều đó có nghĩa là sản phẩm đó phối hợp nhiều loại vitamin và khoáng chất với hàm lượng tính theo phần trăm nhu cầu khuyến nghị hàng ngày (%RDA).

2. Phần Lớn Người Đã Đủ Vi Chất Nhờ Chế Độ Ăn Uống Hằng Ngày

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt chia sẻ rằng, một chế độ ăn đa dạng và đủ thành phần thực phẩm như rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein từ động vật và thực vật thường đã cung cấp đầy đủ vi chất cho những người khỏe mạnh. Tuy nhiên, điều này thường bị bỏ qua trong những quảng cáo thực phẩm chức năng, vì nó mâu thuẫn với thông điệp “ai cũng cần bổ sung”. Các tổ chức y tế lớn như WHO cũng khuyến cáo nguyên tắc “food first” – ưu tiên hấp thụ vi chất qua thực phẩm tự nhiên trước khi nghĩ đến việc dùng viên bổ sung.

Việc bổ sung vi chất mà không có tình trạng thiếu sẽ không giúp cơ thể khỏe mạnh hơn. Vitamin tan trong nước như B, C thường bị đào thải qua nước tiểu, làm lãng phí. Các vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) và một số khoáng chất như canxi, sắt có thể gây hại cho sức khỏe nếu tích lũy lâu dài trong cơ thể.

Hầu hết mọi người đã đủ vi chất qua ăn uống hàng ngày…

3. Khi Nào Bạn Thực Sự Cần Bổ Sung Vi Chất?

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết, có những nhóm người có nguy cơ cao bị thiếu vi chất và cần bổ sung theo chỉ định y khoa, bao gồm:

• Phụ nữ mang thai và cho con bú (cần thêm sắt, axit folic, canxi, i-ốt);
• Trẻ nhỏ trong giai đoạn ăn bổ sung nếu khẩu phần chưa đa dạng;
• Người ăn chay hoặc thuần chay (có nguy cơ thiếu vitamin B12, sắt, kẽm, canxi);
• Người cao tuổi có khả năng hấp thụ thấp hoặc ít tiếp xúc ánh nắng (có nguy cơ thiếu vitamin D, B12);
• Người mắc các bệnh lý tiêu hóa mạn tính như Crohn, celiac, hoặc từng phẫu thuật giảm béo;
• Người sử dụng một số thuốc kéo dài (ví dụ thuốc ức chế bơm proton làm giảm hấp thu magie, B12);
• Và những vận động viên cường độ cao cần nhiều magie, sắt do mất qua mồ hôi hoặc vi chấn thương cơ.

Bên cạnh các nhóm này, những tình trạng cụ thể như thiếu máu do thiếu sắt, loãng xương, hoặc hội chứng kém hấp thu cũng thường cần bổ sung vi chất theo phác đồ điều trị đã xác định, không phải theo cảm tính.

4. Làm Thế Nào Để Xác Định Tình Trạng Thiếu Vi Chất?

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt cho biết rằng, phương pháp chính xác nhất để xác định tình trạng vi chất trong cơ thể là xét nghiệm máu định lượng cụ thể (như ferritin cho sắt, 25-OH vitamin D, magie huyết thanh) kết hợp với đánh giá triệu chứng lâm sàng và tiền sử bệnh, chế độ ăn bởi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Điều này hoàn toàn khác so với nhiều thông tin trên mạng xã hội, thường chỉ liệt kê triệu chứng mơ hồ như “mệt mỏi”, “khó ngủ”, “chuột rút” mà không qua xét nghiệm. Nhiều triệu chứng này có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, từ thiếu ngủ, stress đến các bệnh lý khác.

5. Nguyên Tắc Khi Bổ Sung Đa Vi Chất

Trước khi quyết định bổ sung vi chất như magie hay canxi, bạn nên tự hỏi ba câu: Chế độ ăn của mình hiện tại có thiếu nhóm thực phẩm nào không? Tôi có thuộc nhóm nguy cơ cao đã nêu không? Và quan trọng nhất, tôi đã có kết quả xét nghiệm hoặc tư vấn chuyên môn xác nhận tình trạng thiếu hay chưa? Nếu câu trả lời cho cả ba câu đều là “không chắc” hoặc “chưa”, tốt nhất là điều chỉnh khẩu phần ăn trước tiên thay vì ngay lập tức mua một hộp viên bổ sung. Việc bổ sung vi chất cần được thực hiện dựa trên bằng chứng cá nhân hóa, không phải xu hướng, đây là lời khuyên từ TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt.

Đọc thêm: Để hiểu rõ hơn về cách bổ sung vi chất cần thiết cho sức khỏe, bạn có thể tham khảo bài viết Khám Phá 6 Lợi Ích Tuyệt Vời Của Magie Trước Giấc Ngủ và Nhận Diện và Phòng Ngừa Đồng Nhiễm HIV và Giang Mai để nắm bắt những thông tin hữu ích cho sức khỏe của bạn.