Bộ Y tế đề xuất nâng tỷ lệ đóng BHYT lên 5,1%: ai chịu, khi nào và hệ quả cần lưu ý

Một dự thảo của Bộ Y tế đang lấy ý kiến công chúng về việc điều chỉnh mức đóng bảo hiểm y tế (BHYT) từ mức hiện hành 4,5% lên 5,1% tiền lương tháng, thực hiện theo lộ trình phân nhóm đối tượng. Quyết định này hướng tới cân đối quỹ BHYT và mở rộng một số quyền lợi khám, sàng lọc, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về tác động tài chính với người lao động, người sử dụng lao động và hộ gia đình.

Điểm chính của dự thảo: tăng 0,6 điểm phần trăm, áp dụng theo lộ trình

Theo nội dung được công bố, mức đóng BHYT sẽ tăng thêm 0,6 điểm phần trăm, từ 4,5% hiện tại lên 5,1% tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Việc điều chỉnh không diễn ra đồng loạt cho tất cả đối tượng mà được phân theo các nhóm và mốc thời gian khác nhau.

Nhóm được áp dụng từ 1/7/2027

Dự thảo quy định nhiều nhóm thuộc phạm vi đóng ngay từ ngày 1/7/2027. Những nhóm này gồm:

• Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên;
• Cán bộ, công chức, viên chức;
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã;
• Công nhân và viên chức quốc phòng, công nhân công an đang công tác; người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu;

Với các nhóm nêu trên, mức đóng hằng tháng được xác định bằng 5,1% tiền lương tháng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Về phân chia đóng, dự thảo nêu tỷ lệ phân bổ chi trả: doanh nghiệp/chủ sử dụng lao động chịu phần lớn, phần còn lại do người lao động đóng.

Nhóm người lao động hợp đồng ngắn hạn: áp dụng từ 1/7/2028

Những người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng có thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên (tức nhóm lao động phổ biến trong các doanh nghiệp) sẽ chịu mức đóng 5,1% bắt đầu từ ngày 1/7/2028. Cơ chế phân chia đóng giữa người sử dụng lao động và người lao động được giữ nguyên theo nguyên tắc hai bên cùng góp.

Đối tượng tự đóng và nhóm quản lý, chủ hộ kinh doanh

Dự thảo cũng quy định các đối tượng quản lý doanh nghiệp, thành viên hội đồng quản trị, tổng giám đốc, giám đốc, chủ hộ kinh doanh đăng ký vẫn tham gia BHXH bắt buộc theo mức 5,1% và phần đóng do chính người đó chịu. Mốc áp dụng được đề xuất từ ngày 1/7/2027.

Quy định riêng cho thân nhân lực lượng vũ trang và cơ yếu

Với thân nhân của công nhân, viên chức quốc phòng, công an và thân nhân của người làm công tác trong tổ chức cơ yếu, dự thảo xác định mức đóng bằng 5,1% trên cơ sở mức lương cơ sở. Điểm khác biệt là phần đóng này do người sử dụng lao động của những cán bộ, chiến sĩ hoặc tổ chức cơ yếu chịu theo quy định.

Trường hợp cán bộ, công chức bị tạm giữ, tạm giam

Một nội dung đáng chú ý là quy định mức đóng cho cán bộ, công chức, viên chức đang trong thời gian bị tạm giữ, tạm giam hoặc tạm đình chỉ công tác. Dự thảo nêu mức đóng bằng 5,1% của 50% mức tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc của tháng liền kề trước khi sự việc xảy ra; trong đó phần đóng vẫn phân chia giữa người sử dụng lao động và người lao động theo tỷ lệ đề xuất.

Ngoài ra, nếu sau xác minh cơ quan có thẩm quyền kết luận người lao động không vi phạm pháp luật, doanh nghiệp và người lao động sẽ phải truy đóng phần BHYT tương ứng trên số tiền lương được truy lĩnh.

Hộ gia đình, cơ sở từ thiện và nhóm tự đóng: lộ trình từ 1/1/2028

Dự thảo mở rộng điều chỉnh đối với người tham gia theo hình thức hộ gia đình và một số nhóm đặc thù (người sống, làm việc, được nuôi dưỡng trong cơ sở từ thiện, tôn giáo; người lao động tạm nghỉ không hưởng lương hoặc tạm hoãn hợp đồng) — áp dụng mức đóng bằng 5,1% mức lương cơ sở, với mốc dự kiến từ ngày 1/1/2028. Quy định này ám chỉ đối tượng tự đóng sẽ phải điều chỉnh khoản đóng theo mức lương cơ sở quy định.

Về cơ chế giảm trừ khi thành viên hộ gia đình cùng tham gia BHYT theo một hộ: dự thảo duy trì mức đóng giảm dần cho thành viên thứ hai, thứ ba… theo tỷ lệ phần trăm so với người thứ nhất, với mức giảm nhiều hơn cho những thành viên về sau trong cùng hộ.

Bộ Y tế đề xuất tăng mức hưởng BHYT và mở rộng chi trả sàng lọc sớm 7 bệnh ung thư

SKĐS – Bộ Y tế đề xuất tăng mức hưởng BHYT cho một số nhóm ưu tiên; mở rộng khám sàng lọc, chẩn đoán sớm 7 nhóm bệnh ung thư.

Những gì người lao động và doanh nghiệp cần lưu ý

Việc tăng tỷ lệ đóng BHYT ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí nhân sự của doanh nghiệp và mức trừ lương của người lao động. Những điểm cần lưu tâm bao gồm:

• Thời điểm áp dụng khác nhau giữa các nhóm: doanh nghiệp cần rà soát hồ sơ lao động để xác định người thuộc diện áp dụng từ 2027 hay 2028;
• Cách phân chia chi trả giữa chủ sử dụng lao động và người lao động được thực hiện theo quy định, nên doanh nghiệp cần điều chỉnh sổ sách để đảm bảo thực hiện đúng;
• Với nhóm tự đóng theo hộ gia đình, mức đóng theo lộ trình và cơ chế giảm trừ thành viên có thể thay đổi chi phí hộ, đặc biệt với hộ có nhiều người tham gia BHYT;
• Quy định truy đóng nếu sau khi tạm giữ, tạm giam được xác định vô tội, sẽ dẫn đến phát sinh nghĩa vụ đóng bù cho cả doanh nghiệp và người lao động;

Ý nghĩa chính sách và những câu hỏi còn mở

Mục tiêu được nêu trong dự thảo là vừa mở rộng quyền lợi và bảo đảm khả năng chi trả của quỹ BHYT, chẳng hạn như đề cập đến mở rộng sàng lọc sớm một số bệnh hiểm nghèo. Tuy nhiên, bản đề xuất cũng đặt ra thách thức liên quan đến chi phí cho doanh nghiệp và thu nhập khả dụng của người lao động, đặc biệt với các lao động có hợp đồng ngắn hạn và hộ gia đình thu nhập thấp.

Những câu hỏi còn cần làm rõ bao gồm cơ chế hỗ trợ cho các hộ yếu thế, chi tiết tác động tới chi phí cho doanh nghiệp nhỏ, và lộ trình tuyên truyền để người tham gia hiểu rõ quyền lợi – nghĩa vụ mới. Đây là các điểm mà các bên liên quan thường xuyên nêu ra khi góp ý cho dự thảo chính sách liên quan đến bảo hiểm xã hội và y tế.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Mức tăng là bao nhiêu và bắt đầu từ khi nào?

Dự thảo đề xuất tăng từ 4,5% lên 5,1% tiền lương tháng (tăng 0,6 điểm phần trăm). Thời điểm áp dụng phân theo nhóm: nhiều đối tượng bắt đầu từ 1/7/2027; người lao động hợp đồng từ 1/7/2028; một số đối tượng hộ gia đình từ 1/1/2028.

2. Ai phải đóng phần lớn và ai đóng phần còn lại?

Theo dự thảo, phần đóng được chia giữa người sử dụng lao động và người lao động; tỉ lệ đóng giữa hai bên được giữ theo nguyên tắc phân chia hiện hành (đơn vị chịu phần nhiều hơn, người lao động chịu phần nhỏ hơn).

3. Thân nhân của lực lượng vũ trang có gì khác?

Với thân nhân của công nhân, viên chức trong lực lượng vũ trang và cơ yếu, mức đóng được tính trên lương cơ sở và phần đóng do người sử dụng lao động của những người này thực hiện theo quy định trong dự thảo.

4. Nếu cơ quan kết luận người lao động không vi phạm thì sao?

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền kết luận người lao động không vi phạm pháp luật, dự thảo yêu cầu người sử dụng lao động và người lao động phải truy đóng BHYT trên số tiền lương được truy lĩnh.

Kết luận

Dự thảo nâng mức đóng BHYT lên 5,1% phản ánh nỗ lực cân đối quỹ bảo hiểm và mở rộng quyền lợi chăm sóc sức khỏe, nhưng cũng đồng thời đặt ra bài toán chi phí cho cả doanh nghiệp và người dân. Việc phân nhóm theo lộ trình giúp giảm sốc tài chính ở giao đoạn đầu, song cần minh bạch hơn trong hướng dẫn áp dụng và có chính sách hỗ trợ cho các đối tượng dễ tổn thương. Người lao động, chủ sử dụng lao động và hộ gia đình nên theo dõi thông tin chính thức để điều chỉnh kế hoạch tài chính và thực hiện đúng nghĩa vụ khi lộ trình được ban hành.

Để biết cách phân biệt dấu hiệu bệnh nặng và thời điểm cần nhập viện ở trẻ em, bạn có thể đọc thêm bài viết Dấu hiệu cảnh báo sốt xuất huyết nặng ở trẻ và hướng xử trí sớm, bài phân tích hai ca điển hình giúp phụ huynh nhận biết sớm và can thiệp kịp thời.

Nếu bạn quan tâm đến các phương pháp phẫu thuật giúp bảo tồn tử cung và cơ hội sinh nở sau bóc u xơ, tham khảo phân tích ca mổ nội soi thành công tại bệnh viện trong bài Giải pháp nội soi bóc u xơ lớn giữ lại tử cung và cơ hội mang thai để hiểu thêm về quyết định điều trị và quy trình phẫu thuật.

Với những ai theo dõi vấn đề quản lý dịch vụ vận chuyển bệnh nhân và chi phí liên quan, bài tổng hợp kết quả xác minh vụ vận chuyển bệnh nhân nặng ở Thanh Hóa được trình bày chi tiết trong Phân tích lỗ hổng quản lý trong vận chuyển bệnh nhân nặng ở Thanh Hóa, cung cấp góc nhìn về minh bạch và trách nhiệm quản lý.