Hang Co Phương: Di Tích Thiêng Liêng của Các Liệt Sĩ Giữa Rừng Núi

Nhằm bảo tồn di sản văn hóa và lịch sử, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo các cơ quan, địa phương lập tức triển khai những biện pháp mạnh mẽ để bảo vệ và khôi phục di tích lịch sử cách mạng quốc gia Hang Co Phương.

Để thực hiện nhiệm vụ này, tỉnh sẽ tiến hành đánh giá quy hoạch, kiểm tra nhu cầu tu bổ, và số hóa các hiện vật lịch sử tại đây. Đồng thời, công tác điều tra tìm kiếm và xác định danh tính của các liệt sĩ cũng được chú trọng.

Các biện pháp xúc tiến cho việc xây dựng lại con đường dẫn vào di tích cũng như việc tăng cường quảng bá du lịch và giáo dục lịch sử cho giới trẻ tại địa phương sẽ được thực hiện song song.

Hang Co Phương, hay còn được biết đến dưới tên gọi Co Phường, tọa lạc trong dãy Pố Há, xã Phú Lệ. Với diện tích chỉ khoảng 20m², hang được hình thành từ những khối đá lớn chồng lên nhau.

Tên gọi Co Phường trong ngôn ngữ của người Thái mang ý nghĩa là “hang cây khế”, lấy cảm hứng từ một cây khế cổ thụ từng mọc ở phía trước hang.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, địa điểm này từng giữ vai trò chiến lược quan trọng trên hành lang logistics phục vụ cho các chiến dịch tại Thượng Lào và Điện Biên Phủ. Không ít lần, quân địch đã tìm cách phá hoại khu vực này nhằm cắt đứt tuyến đường huyết mạch.

Vào lúc 15h ngày 2/4/1953, một cuộc không kích của máy bay Pháp đã gây ra cái chết của nhiều chiến sĩ và dân công. Tại dốc Phú Lệ, một nhóm dân công đang trú tại Hang Co Phương cũng không thể tránh khỏi thảm họa, dẫn đến cái chết của 11 người.

Sau chiến tranh, nhiều kế hoạch đã được đề xuất nhằm đưa hài cốt các liệt sĩ về quê nhà, nhưng do tình trạng khối đá bị sập do bom, điều này gặp phải nhiều khó khăn.

Sau nhiều thập niên, phương án giữ nguyên hiện trạng của hang đã được đồng thuận và thực hiện, để tôn vinh những liệt sĩ đã hy sinh tại đây.

Năm 1999, di tích này đã được xây dựng nhà bia tưởng niệm và các công trình phụ trợ khác. Đến ngày 20/7/2012, Hang Co Phương được công nhận là Di tích Lịch sử cách mạng. Mới đây, vào năm 2019, Hang Co Phương đã vinh dự nhận danh hiệu Di tích Lịch sử quốc gia.