Quỹ Phòng Bệnh: Đầu Tư Cho Sức Khỏe Tương Lai Bền Vững

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh rằng đầu tư cho phòng bệnh là đầu tư cho sức khỏe tương lai

SKĐS – Sự ra đời của Quỹ Phòng bệnh tạo điều kiện tăng cường nguồn lực cho dự phòng, giúp kiểm soát bệnh tật hiệu quả hơn…

Thông tin từ Sức khỏe và Đời sống cho biết, vào chiều ngày 20/8, Bộ Y tế đã tổ chức lễ ra mắt Quỹ Phòng bệnh tại Hà Nội.

Trong sự kiện, TS.BS Trần Khánh Thu, Giám đốc Quỹ Phòng bệnh, đã thông báo rằng đến ngày 10/12/2025, Quốc hội sẽ thông qua Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15, mở ra một khung pháp lý vững chắc cho công tác y tế dự phòng. Điều này đánh dấu sự chuyển mình từ tư duy chỉ tập trung vào việc chữa bệnh sang việc chủ động phòng ngừa bệnh tật.

Ngoài ra, Luật còn cho phép thiết lập Quỹ Phòng bệnh – một quỹ tài chính ngoài ngân sách sẽ hoạt động như một đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên. Điều này hứa hẹn sẽ tạo ra một công cụ hữu ích để huy động, quản lý và phân bổ nguồn lực hiệu quả từ cả trong và ngoài nước, nhằm lấp đầy các khoảng trống mà ngân sách nhà nước không thể đáp ứng kịp thời.

TS.BS Trần Khánh Thu khẳng định rằng việc thành lập Quỹ là một bước tiến quan trọng trong nỗ lực bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho toàn dân.

Chuyển Đổi Từ Kế Thừa Sang Phát Triển Mới

TS.BS Trần Khánh Thu cho biết Quỹ Phòng bệnh không chỉ đơn giản là một sự thay đổi tên gọi từ Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHTL) mà còn là một bước chuyển đổi lớn về cách tiếp cận tài chính, từ việc tập trung vào một yếu tố nguy cơ chuyển sang dự phòng chủ động hơn.

Quá trình này có thể được tóm gọn bằng ba từ: kế thừa, mở rộng và phát triển”, TS.BS Trần Khánh Thu cho hay.

Kể từ năm 2013, Quỹ PCTHTL đã xây dựng một nền tảng tài chính vững chắc và duy trì nhiều chương trình can thiệp, từ Trung ương đến cơ sở. Mạng lưới phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện đã có mặt tại 20 bộ, ngành và 100% tỉnh, thành phố, cùng với hơn 28.000 tổ chức như trường học và bệnh viện thực hiện các quy định về môi trường không khói thuốc.

Việt Nam đã chứng kiến những thay đổi tích cực trong việc giảm tỷ lệ hút thuốc lá. Theo thống kê, tỷ lệ này giảm từ 47,4% năm 2010 xuống còn 38,9% năm 2023 ở nam giới, và ở thanh thiếu niên từ 5,36% năm 2013 xuống còn 2,78% năm 2019.

Tuy nhiên, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam vẫn còn hơn 15 triệu người hút thuốc, với hơn 103.000 ca tử vong hàng năm do các bệnh liên quan đến thuốc lá. Thiệt hại kinh tế ước tính lên đến khoảng 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,1% GDP của đất nước.

Những kinh nghiệm từ hoạt động của Quỹ PCTHTL cho thấy Quỹ Phòng bệnh cần có nguồn tài chính ổn định và dài hạn. Để có được kết quả hiệu quả, nguồn lực phải gắn kết với một mạng lưới tổ chức rộng lớn và phối hợp liên ngành. Hơn nữa, cần đưa ra các quyết định phân bổ nguồn lực dựa trên bằng chứng, chuyển từ việc chỉ kiểm soát chi tiêu sang đánh giá hiệu quả sử dụng quỹ công.

Gia Tăng Nhu Cầu Đầu Tư Phòng Bệnh

Theo Đại diện Quỹ Phòng bệnh, mô hình bệnh lý tại Việt Nam đang thay đổi nhanh chóng. Hiện tại, bệnh không lây nhiễm chiếm tới 80% tổng số ca tử vong, nhiều trường hợp có thể phòng ngừa được.

Chưa kể, khoảng trống trong việc phát hiện sớm và quản lý các bệnh mạn tính còn rất lớn. WHO ước tính rằng khoảng 75% bệnh nhân tăng huyết áp và đái tháo đường tại Việt Nam chưa được điều trị.

Bên cạnh đó, tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ em trong độ tuổi từ 5-19 đã tăng gấp đôi trong vòng 10 năm qua, từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020, riêng khu vực đô thị lên tới 26,8%.

Việt Nam cũng đang nhanh chóng gia tăng tỷ lệ dân số cao tuổi. Dự báo đến năm 2036, nước ta sẽ trở thành một quốc gia có tỷ lệ người cao tuổi lớn. Tuổi thọ trung bình năm 2024 ước đạt khoảng 74,7 tuổi, nhưng mỗi người dân vẫn phải sống trung bình 10 năm với bệnh tật. Xu hướng này cho thấy yêu cầu ngày càng gia tăng đối với các hoạt động dự phòng và chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi.

Dù Nghị quyết số 18 của Quốc hội năm 2008 đã yêu cầu dành ít nhất 30% ngân sách y tế cho công tác y tế dự phòng, nhiều địa phương vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu này, cho thấy nguồn lực dành cho phòng bệnh vẫn chưa đủ.

Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị tiếp tục nhấn mạnh việc cần chuyển từ tư duy khám, chữa bệnh sang việc phòng bệnh chủ động. Luật Phòng bệnh cũng đã thiết lập nguyên tắc phòng bệnh chủ động, trong đó người dân là trung tâm.

Vì lý do đó, việc hình thành một cơ chế tài chính linh hoạt cho phòng bệnh là bước đi đúng đắn và kịp thời”, TS.BS Trần Khánh Thu nhấn mạnh.

Đầu Tư Cho Phòng Bệnh Là Đầu Tư Cho Tương Lai

Giám đốc Quỹ Phòng bệnh nhấn mạnh, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng đầu tư cho phòng bệnh mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Hệ thống tổng quan 52 nghiên cứu về can thiệp y tế công cộng cho thấy, trung bình mỗi 1 USD đầu tư vào phòng bệnh mang lại khoảng 14 USD lợi ích.

Trong lĩnh vực tiêm chủng, mỗi 1 USD đầu tư mang lại khoảng 16 USD chi phí bệnh tật được tránh được và lên tới 44 USD nếu tính cả lợi ích xã hội tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình. Nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới cũng cho thấy đầu tư dinh dưỡng để giảm tình trạng suy dinh dưỡng thấp còi có thể mang lại khoảng 11 USD lợi ích cho mỗi 1 USD đầu tư.

Những con số này càng chứng minh rằng phòng bệnh không chỉ là cách giảm chi phí điều trị trong tương lai, mà còn góp phần củng cố nền kinh tế cần thiết cho việc đầu tư vào phòng bệnh.

Các quốc gia khác cũng đã thành công với việc thành lập các cơ chế tài chính đặc thù cho nâng cao sức khỏe. Bang Victoria của Australia đã thành lập VicHealth vào năm 1987, được coi là quỹ nâng cao sức khỏe đầu tiên trên thế giới. Bang Tây Australia cũng đã thành lập Healthway vào năm 1990, tài trợ cho hơn 5.700 tổ chức với tổng giá trị hơn 542 triệu AUD. Tương tự, Thái Lan đã thành lập ThaiHealth với nguồn thu từ khoản phụ thu về thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá và rượu, bia.

Điểm nổi bật ở Việt Nam là đã chính thức hóa một quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách dành cho phòng bệnh và xác lập mô hình công ích để vận hành

Tiếp Tục Đẩy Mạnh Phòng, Chống Tác Hại Thuốc Lá Song Hành Với Phòng Bệnh Không Lây Nhiễm

Quỹ Phòng bệnh có nhiệm vụ tạo ra nguồn tài chính bền vững cho các hoạt động phòng bệnh. Quỹ không phải là một ngân sách thứ hai, mà sẽ hoạt động không trùng lặp với ngân sách nhà nước, Quỹ Bảo hiểm y tế và Quỹ Phòng thủ dân sự.

Giá trị thực sự của Quỹ nằm ở khả năng xác định các khoảng trống nguồn lực, thiết lập các ưu tiên và hỗ trợ các can thiệp phòng bệnh vốn khó thực hiện kịp thời nếu thiếu một cơ chế tài chính riêng biệt.

Trong giai đoạn tới, Quỹ sẽ tiếp tục chú trọng phòng, chống tác hại của thuốc lá trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm đang chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong. Nguy cơ bệnh tật sẽ còn tiếp tục gia tăng trong nhóm đối tượng dễ bị tổn thương.

Đầu Tư Dựa Trên Bằng Chứng, Đo Bằng Kết Quả Sức Khỏe

TS.BS Trần Khánh Thu khẳng định rằng các quyết định của Quỹ sẽ được đưa ra dựa trên dữ liệu và kết quả đánh giá. Bên cạnh đó, Quỹ sẽ chú trọng đến đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

Ngay khi thành lập, Quỹ sẽ tập trung xây dựng thể chế, bộ máy tổ chức và nguồn nhân lực cho các lĩnh vực tài chính, kế toán, y tế công cộng, quản lý chương trình, giám sát và đánh giá.

Quỹ cũng sẽ thiết lập một bộ tiêu chí phân bổ nguồn lực, đi kèm với thang điểm và cơ chế phản biện công khai để đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động.

Một hệ thống dữ liệu và khung giám sát – đánh giá theo mô hình từ đầu vào tới kết quả cũng sẽ được hình thành, nhằm kết nối với các hệ thống dữ liệu y tế quốc gia.

Theo hướng đi mới, phương thức hỗ trợ dự kiến sẽ chuyển sang dựa trên kết quả, trong đó một phần ngân sách có thể được gắn với các chỉ tiêu cụ thể.

Quỹ cũng sẽ thường xuyên công khai hoạt động của mình, không chỉ dừng lại ở việc công bố số thu, chi hàng năm mà còn hướng tới việc công khai các kết quả cụ thể từ nguồn lực đã được sử dụng.

Đồng thời, Quỹ sẽ tăng cường hợp tác trong nước cũng như quốc tế, học hỏi từ các kinh nghiệm quản lý và tài trợ trên thế giới.

TS.BS Trần Khánh Thu nhấn mạnh rằng Quỹ Phòng bệnh đang chuyển mình thành một tổ chức tài chính hỗ trợ công tác phòng bệnh: từ việc hỗ trợ hoạt động sang đầu tư cho sức khỏe, từ việc quản lý kinh phí sang kết nối nguồn lực, bằng chứng và công nghệ.

Quỹ xác định bốn nguyên tắc cơ bản: khoa học trong việc lựa chọn ưu tiên, minh bạch trong quản lý, đổi mới trong quy trình hoạt động và chịu trách nhiệm với kết quả sức khỏe của công chúng.

TS.BS Trần Khánh Thu nhấn mạnh rằng, thành công của Quỹ trong những năm tới không chỉ được đo bằng quy mô nguồn lực hay số dự án được hỗ trợ mà còn là số người được bảo vệ và phát hiện sớm, cùng số năm sinh khỏe mạnh được cải thiện cho người dân Việt Nam.

Quỹ Phòng bệnh hy vọng sẽ tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ Bộ Y tế cùng các tổ chức trong và ngoài nước nhằm nhanh chóng chuyển hóa các nhiệm vụ thành các chương trình cụ thể, từ đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu phòng bệnh làm trọng tâm và bảo vệ sức khỏe nhân dân.