Khi bàn chân thuổng làm thay đổi cuộc sống: ca phẫu thuật phục hồi chức năng ở người lớn

Một biến dạng cổ chân kéo dài từ khi sinh có thể gây hậu quả suốt đời nếu không được can thiệp đúng lúc. Trường hợp bệnh nhân nam N.M.Đ., 21 tuổi, quê ở Bắc Trạch, Quảng Trị, minh họa rõ rệt tác động của bàn chân thuổng lên dáng đi, khả năng sinh hoạt và cơ hội lao động — và cách một phẫu thuật chỉnh hình toàn diện có thể thay đổi kết cục đó.

Hành trình của một biến dạng: biểu hiện lâm sàng và ảnh hưởng

Bệnh nhân báo cáo tình trạng hai bàn chân bị kiễng cao từ nhỏ, tiến triển nặng dần khiến gót không chạm đất. Dáng đi khập khiễng, thiếu thăng bằng và giới hạn vận động cổ chân khiến hoạt động thường nhật, học tập và lao động bị ảnh hưởng rõ rệt. Qua thăm khám, tình trạng hai bên là bẩm sinh nhưng bên phải nặng hơn.

Đánh giá trước mổ: những phát hiện quan trọng

Chụp X-quang và khám lâm sàng cho thấy cổ chân bên phải co rút rõ, gân gót (gân Achilles) bị rút ngắn, đồng thời các tổ chức gân gấp ở gan chân và bàn ngón cũng co rút nặng, giới hạn tối đa động tác gấp – duỗi cổ chân. Những tổn thương mềm-tổ chức phối hợp như vậy quyết định hướng can thiệp phải bao gồm cả xử lý gân, xương và che phủ phần mềm.

Nguyên tắc can thiệp trong biến dạng kéo dài

Khi một biến dạng tồn tại nhiều năm, chỉ điều chỉnh trục xương và khâu nối gân có thể tạo ra thiếu hụt da lớn ở vùng cổ – gót chân. Nếu vết mổ bị kéo căng quá mức, nguy cơ hoại tử da, lộ gân và thất bại phẫu thuật tăng lên. Vì thế, kế hoạch phẫu thuật cần tính toán đồng thời ba yếu tố: giải phóng và kéo dài hệ gân co rút, bảo đảm che phủ phần mềm đủ mô mềm và cố định khớp để tạo điều kiện lành thương.

Phương án phẫu thuật đã thực hiện

Hội chẩn chuyên khoa tại Bệnh viện Trường Đại học Y – Dược Huế quyết định phẫu thuật kết hợp nhiều kỹ thuật. Theo báo cáo của TS.BS Lê Hồng Phúc — Trưởng Đơn vị Phẫu thuật tạo hình, thẩm mỹ và Phó Trưởng Khoa Ngoại Chấn thương chỉnh hình – Lồng ngực — ngày 28/8 các ê-kíp tiến hành các bước sau:

• Kéo dài gân gót (gân Achilles) thêm khoảng 5 cm để khôi phục tư thế sinh lý của cổ chân.
• Kéo dài gân gấp ngón cái dài và gân cơ chày sau khoảng 3 cm nhằm giải phóng co rút ở phần trước gan chân và bàn ngón.
• Cắt bỏ những phần gân cơ bị co quắp, không có khả năng phục hồi để tránh tái co rút.
• Khâu nối và tổ chức lại các gân đã được kéo dài, đưa cổ chân về tư thế vuông góc 90 độ và điều chỉnh các ngón cho hết co rút.
• Vận dụng vạt da tại chỗ xoay để che phủ vùng khuyết da khoảng 2 cm ở mắt cá trong và cổ gót sau khi chỉnh trục.
• Đặt khung cố định ngoài xuyên qua xương chày và các xương bàn chân để cố định khớp cổ chân ở tư thế 90 độ trong thời gian lành gân và vạt da.

Sau đóng vết thương, vạt da hồng, mềm mại và không có dấu hiệu bị căng giãn quá mức — một biến chứng thường gặp nếu che phủ không hợp lý. Khung cố định ngoài giúp duy trì tư thế, giảm tác động lực lên vạt da và tạo điều kiện cho quá trình liền thương bền vững của gân và mô mềm.

Tại sao cần kết hợp che phủ phần mềm?

Mục tiêu đưa cổ chân về tư thế 90 độ là cần thiết để phục hồi chức năng. Tuy nhiên, khi kéo dài gân và chỉnh trục xương, da vùng gót và cổ chân có thể thiếu hụt. Nếu bỏ qua bước tạo vạt da che phủ, vết mổ sẽ chịu lực căng lớn, nguy cơ hoại tử da và lộ gân là hiện thực có thể làm hỏng toàn bộ kết quả. Vì vậy, giải pháp vạt da tại chỗ xoay là phương án an toàn để bảo toàn mô mềm và tăng tỉ lệ thành công.

Vai trò của cố định ngoài trong giai đoạn lành thương

Khung cố định ngoài giúp giữ cổ chân ở tư thế sinh lý không bị rơi vào co rút sớm trong giai đoạn mô mềm đang liền. Thiết bị này cũng giúp phân phối lực lên xương thay vì kéo căng vạt da hay gân mới được kéo dài. Khi nhìn tổng thể, sự kết hợp giữa phẫu thuật kéo dài gân, che phủ vạt da và cố định ngoài tạo một môi trường thuận lợi cho phục hồi bền vững.

Nguyên nhân có thể dẫn tới bàn chân thuổng ở người lớn

Bàn chân thuổng ở người lớn có thể bắt nguồn từ nhiều cơ chế: dị tật bẩm sinh tồn tại tới tuổi trưởng thành, di chứng của các bệnh thần kinh – cơ hoặc hậu quả chấn thương. Ở người bị biến dạng lâu năm, hệ quả không chỉ ở cổ chân mà còn kéo theo rối loạn trục cơ học lên khớp gối, khớp háng, tăng nguy cơ té ngã, hình thành chai xơ ở gan chân và loét do tì đè sai vị trí.

Hồi phục sau mổ và những điều bệnh nhân cần biết

Giai đoạn đầu sau mổ cần bảo vệ khung cố định ngoài, giữ vết mổ sạch và theo dõi vạt da. Việc phục hồi chức năng gân, khớp và dáng đi sẽ được thực hiện theo lộ trình do ê-kíp phẫu thuật và phục hồi chức năng hướng dẫn — thường bao gồm tập vận động thụ động, sau đó tăng dần vận động chủ động và tập thăng bằng khi khung được tháo bỏ. Theo dõi y tế định kỳ là yếu tố quyết định để đánh giá sớm các biến chứng như nhiễm trùng, tụ dịch hay tái co rút.

Lưu ý chuyên môn và hệ thống y tế

Những ca phức tạp như trường hợp này cho thấy tầm quan trọng của làm việc liên chuyên khoa: phẫu thuật chỉnh hình, tạo hình che phủ phần mềm, gây mê hồi sức và phục hồi chức năng. Đảm bảo năng lực người hành nghề, quy trình chăm sóc và kiểm soát nhiễm khuẩn góp phần quyết định kết quả. Thông tin về kỳ Kiểm tra năng lực hành nghề y 2027 là một trong những nội dung liên quan tới chuẩn hoá năng lực đội ngũ y bác sĩ mà độc giả quan tâm.

Bên cạnh đó, việc cảnh giác với các nguy cơ liên quan tới điều trị không rõ nguồn gốc cũng là bài học lớn trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng; ví dụ như những phân tích về tổn thương gan do dùng thuốc không đảm bảo được trình bày trong bài Ngộ độc gan sau dùng thuốc bắc, nhắc nhở bệnh nhân chọn lựa phương pháp điều trị an toàn trước khi nghĩ đến can thiệp chuyên sâu.

Ý nghĩa rộng hơn của một ca thành công

Một phẫu thuật chỉnh hình bàn chân thuổng thành công không chỉ trả lại khả năng đi lại cho người bệnh mà còn giảm nguy cơ biến dạng thứ cấp ở các khớp cao hơn, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng chăm sóc lâu dài. Những quyết định lâm sàng trong can thiệp này tương đồng với cách tiếp cận đa ngành trong các ca bệnh khác, ví dụ các trường hợp sản – sơ sinh phức tạp cũng cần mô hình hội chẩn tương tự như trong bài U máu bánh rau gây suy tim thai.

Các câu hỏi thường gặp

1. Bàn chân thuổng có thể điều trị bảo tồn không?

Trong giai đoạn sớm, một số trường hợp đáp ứng với can thiệp chỉnh nắn và phục hồi chức năng; tuy nhiên, ở người trưởng thành với co rút kéo dài và biến dạng cố định thì phẫu thuật giải phóng, kéo dài gân và chỉnh trục thường là cần thiết.

2. Có khả năng tái phát sau phẫu thuật không?

Tái phát có thể xảy ra nếu yếu tố nguyên nhân nền tiếp tục tồn tại hoặc chăm sóc sau mổ không đầy đủ; vì vậy theo dõi lâu dài và chương trình phục hồi chức năng là cần thiết để giảm nguy cơ này.

3. Việc đặt khung cố định ngoài có ảnh hưởng lâu dài không?

Khung cố định ngoài là giải pháp tạm thời để duy trì tư thế và hỗ trợ lành gân; nếu được quản lý tốt, thiết bị này không để lại hậu quả lâu dài và giúp nâng cao tỷ lệ thành công của phẫu thuật.

Kết luận

Trường hợp N.M.Đ. cho thấy một nguyên tắc quan trọng trong phẫu thuật chỉnh hình: ở biến dạng kéo dài, chỉ sửa xương-gân thôi là chưa đủ — phải có phương án che phủ phần mềm và cố định phù hợp để bảo đảm kết quả bền vững. Sự phối hợp liên chuyên khoa, kỹ thuật tạo vạt da hợp lý và cố định ngoài đóng vai trò then chốt trong việc trả lại chức năng dáng đi cho bệnh nhân.

Nếu bạn hoặc người thân đang sống chung với biến dạng bàn chân, tìm gặp chuyên gia chỉnh hình – tạo hình để được đánh giá toàn diện là bước đầu tiên cần làm để xác định phương án điều trị phù hợp và an toàn.