BHYT đề xuất mở rộng chi trả khám định kỳ và sàng lọc: lộ trình, phạm vi và hệ quả thực tiễn

Bộ Y tế đang lấy ý kiến cho một dự thảo quy định mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) để bao gồm khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc, chẩn đoán sớm một số bệnh trọng yếu. Đề xuất này phân định rõ nhóm bệnh được ưu tiên, mốc thời gian triển khai theo lộ trình, cũng như nguồn tài chính dự kiến hỗ trợ khi Quỹ BHYT chưa đủ cân đối. Bài viết này tóm lược những nội dung chính của dự thảo và giải thích ý nghĩa thực tiễn đối với người tham gia BHYT, cơ sở y tế và quản lý quỹ.

Những bệnh nằm trong phạm vi sàng lọc, chẩn đoán sớm

Dự thảo đề xuất đưa vào phạm vi chi trả của Quỹ BHYT việc khám sàng lọc, chẩn đoán sớm cho một nhóm bệnh lý cụ thể. Danh sách bao gồm bảy loại ung thư: ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan; đồng thời đề cập cả viêm gan B và viêm gan C. Việc liệt kê các bệnh này phản ánh trọng điểm phòng bệnh, phát hiện sớm nhằm giảm gánh nặng điều trị sau này.

Lộ trình thời gian thanh toán theo đề xuất

Dự thảo trình bày một lộ trình triển khai có mốc cụ thể trong những năm tới, chia thành các giai đoạn khác nhau cho từng nhóm dịch vụ và bệnh:

• Từ ngày 01/07/2027: bắt đầu thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ cho một số đối tượng tham gia BHYT theo quy định tại các điểm a và điểm đ khoản 2 Điều 69 và Khoản 4 Điều 72 Nghị định 165/2026/NĐ-CP; cùng thời điểm, viêm gan B và C được lồng ghép vào phạm vi khám sức khỏe định kỳ.
• Từ ngày 01/07/2028: thực hiện thí điểm thanh toán cho một số dịch vụ sàng lọc; mô tả việc thí điểm là bước chuyển tiếp trước khi áp dụng rộng hơn.
• Từ ngày 01/01/2030: mở rộng thanh toán sang chẩn đoán sớm ung thư cổ tử cung; cùng mốc này hoặc sau đó, Quỹ cũng dự kiến chi trả cho một số bệnh khác theo lộ trình do Bộ Y tế quy định.
• Từ ngày 01/01/2030 (giai đoạn tiếp theo): thanh toán cho các dịch vụ liên quan tới ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư đại trực tràng và một số bệnh mạn tính theo lộ trình cụ thể do Bộ Y tế ban hành.

Những mốc thời gian này phản ánh cách tiếp cận từng bước: bắt đầu bằng việc gắn một số dịch vụ vào khám định kỳ, tiến tới thí điểm và cuối cùng là áp dụng rộng rãi cho các nhóm bệnh ưu tiên.

Phạm vi chi trả: những hạng mục nào được BHYT thanh toán?

Theo dự thảo, Quỹ BHYT được đề xuất chi trả cho nhiều loại chi phí liên quan đến hoạt động sàng lọc, chẩn đoán sớm và điều trị dự phòng trong phạm vi quyền lợi của người tham gia. Cụ thể, Quỹ có thể thanh toán cho:

• Chi phí khám và thực hiện dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng phục vụ sàng lọc, chẩn đoán;
• Chi phí thuốc men, trang thiết bị y tế, máu và vật tư tiêu hao dùng cho quy trình sàng lọc, chẩn đoán và điều trị dự phòng;
• Các chi phí khác có liên quan mà pháp luật BHYT cho phép, phù hợp với khả năng cân đối của Quỹ.

Bộ Y tế cũng đề xuất giao Bộ trưởng quy định chi tiết về quy trình chuyên môn cho từng loại dịch vụ: khám sàng lọc, chẩn đoán sớm, khám sức khỏe định kỳ, điều trị dinh dưỡng, điều trị dự phòng và quản lý bệnh mạn tính. Những quy định này sẽ xác định danh mục kỹ thuật, điều kiện và tỷ lệ thanh toán tương ứng.

Vai trò của ngân sách nhà nước khi Quỹ BHYT chưa đủ

Dự thảo nêu rõ: nếu Quỹ BHYT gặp khó khăn về khả năng cân đối để chi trả theo lộ trình, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Y tế sẽ báo cáo Chính phủ để xem xét cấp bổ sung từ ngân sách nhà nước vào Quỹ BHYT cho phần kinh phí còn thiếu. Ngoài ra, nguồn ngân sách dành cho khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí theo một số quy định sẽ được gửi vào Quỹ BHYT nhưng được hoạch toán riêng so với nguồn thường xuyên của Quỹ.

Nói cách khác, khi cần thiết, ngân sách nhà nước đóng vai trò là bộ đệm tài chính để đảm bảo việc triển khai các dịch vụ sàng lọc, đặc biệt ở giai đoạn đầu thực hiện lộ trình.

Một số nhóm dịch vụ y tế khác được đề cập

Bên cạnh sàng lọc ung thư và viêm gan, dự thảo mở rộng phạm vi thanh toán cho một số dịch vụ điều trị dinh dưỡng và chăm sóc trẻ em có bệnh lý nặng hoặc sinh non. Cụ thể, từ ngày 01/07/2027, Quỹ BHYT dự kiến chi trả chi phí điều trị dinh dưỡng trong các trường hợp như động kinh kháng trị ở trẻ em, suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ dưới 6 tuổi, và trẻ sơ sinh sinh non, nhẹ cân—theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành. Đây là nhóm dịch vụ nhắm vào can thiệp sớm, giảm biến chứng lâu dài cho trẻ em.

Tiếp theo đó, từ ngày 01/01/2028, dự thảo nêu mở rộng thanh toán sang chi phí quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh khác theo quy định, nhằm hỗ trợ lâu dài cho người bệnh mạn tính trong cộng đồng.

Ý nghĩa thực tế với người tham gia BHYT và cơ sở khám chữa bệnh

Sự mở rộng phạm vi chi trả sẽ có tác động đa chiều. Về phía người dân, nếu được thực hiện theo lộ trình đề xuất, một số chi phí sàng lọc và khám định kỳ mà trước đây phải tự chi trả có thể được Quỹ BHYT hỗ trợ, đặc biệt cho nhóm đối tượng ưu tiên theo Nghị định hiện hành. Về phía cơ sở y tế, cần chuẩn bị quy trình chuyên môn, danh mục kỹ thuật và chứng từ thanh toán phù hợp với quy định mới để được hoàn trả chi phí từ Quỹ.

Ngoài ra, trong bối cảnh thực hiện chính sách mới, có những câu hỏi thực tế mà người dân và nhà cung cấp dịch vụ quan tâm — ví dụ điều kiện hưởng, tỷ lệ thanh toán cụ thể cho từng dịch vụ hay cách bố trí nguồn lực tại tuyến y tế cơ sở. Những nội dung này sẽ được làm rõ khi Bộ Y tế ban hành các quy trình chuyên môn và danh mục thanh toán kèm theo.

Gợi ý để người tham gia BHYT chuẩn bị

Dưới đây là vài điều người dân có thể cân nhắc trong thời gian chờ văn bản hướng dẫn cụ thể:

• Giữ hồ sơ y tế cá nhân và giấy tờ tham gia BHYT đầy đủ để thuận tiện khi cơ sở y tế thực hiện thanh toán với Quỹ;
• Chủ động tìm hiểu quy định quyền lợi theo thẻ BHYT của bản thân, đặc biệt nếu thuộc nhóm đối tượng ưu tiên nêu trong Nghị định 165/2026;
• Trao đổi với cơ sở y tế nơi thường khám chữa bệnh về khả năng cung cấp dịch vụ sàng lọc khi chính sách được áp dụng, để biết trước chi phí và thủ tục liên quan.

Nếu bạn quan tâm đến quyền lợi người lao động khi xảy ra vấn đề về đóng BHYT tại nơi làm việc, có thể tham khảo thêm nội dung về doanh nghiệp chậm đóng BHYT để biết hướng xử lý và quyền lợi có thể được bảo vệ.

Bên cạnh các yếu tố y tế và chính sách, dinh dưỡng và lối sống cũng liên quan mật thiết đến hiệu quả phòng bệnh và quản lý mạn tính; với những ai quan tâm tới mối quan hệ giữa chất tạo ngọt và hệ vi sinh đường ruột, có thêm tài liệu tham khảo về sucralose và stevia ảnh hưởng vi sinh để cân nhắc trong chế độ ăn.

Và nếu bạn muốn biết các nhóm người hưởng lợi từ một số loại trái cây giàu chất xơ trong bối cảnh phòng bệnh mạn tính, bài viết về ai nên ăn quả lê có thể cung cấp góc nhìn dinh dưỡng bổ trợ.

Những điểm vẫn cần chờ hướng dẫn chi tiết

Một số nội dung quan trọng vẫn đòi hỏi văn bản hướng dẫn chuyên môn và danh mục thanh toán chi tiết từ Bộ Y tế và Bộ Tài chính, như:

• Danh mục kỹ thuật, xét nghiệm và tần suất sàng lọc cho từng nhóm bệnh;
• Tỷ lệ, mức thanh toán cụ thể cho các dịch vụ, thuốc và vật tư trong phạm vi BHYT;
• Tiêu chí xác định các đối tượng được ngân sách nhà nước hỗ trợ khi Quỹ BHYT không đủ khả năng chi trả.

Cho đến khi các hướng dẫn này được ban hành, việc chuẩn bị lộ trình triển khai tại cơ sở y tế, cũng như truyền thông đến người dân về quyền lợi mới, là bước cần thiết để đảm bảo chính sách khi triển khai được hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Người có thẻ BHYT sẽ được khám sàng lọc miễn phí ngay lập tức?
Không nhất thiết; dự thảo quy định lộ trình áp dụng theo từng mốc thời gian và nhóm đối tượng ưu tiên. Một số dịch vụ được thanh toán từ tháng 7/2027, một số khác thí điểm từ 2028 và mở rộng sang 2030.

2. Quỹ BHYT chi trả những loại chi phí nào trong quy trình sàng lọc?
Quỹ được đề xuất thanh toán chi phí khám, dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu và vật tư tiêu hao phục vụ sàng lọc, chẩn đoán và điều trị dự phòng, trong phạm vi quyền lợi của người tham gia BHYT.

3. Nếu Quỹ BHYT không đủ ngân sách, ai sẽ hỗ trợ?
Dự thảo nêu rằng Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Y tế báo cáo Chính phủ để cấp bổ sung từ ngân sách nhà nước cho Quỹ BHYT cho phần thiếu hụt.

4. Khi nào sẽ có hướng dẫn chi tiết về danh mục và tỷ lệ thanh toán?
Bộ Y tế được đề xuất quy định các quy trình chuyên môn, danh mục và tỷ lệ thanh toán theo quy định; người dân và cơ sở y tế cần chờ văn bản hướng dẫn do Bộ ban hành.

Kết luận

Đề xuất mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ BHYT hướng đến tăng cường sàng lọc, phát hiện sớm một số bệnh trọng yếu và hỗ trợ các dịch vụ chăm sóc thiết yếu, đặc biệt cho các nhóm ưu tiên. Lộ trình triển khai rõ ràng theo các mốc 2027–2028–2030 cho phép thử nghiệm, điều chỉnh trước khi nhân rộng. Vấn đề then chốt là các quy định chi tiết về danh mục kỹ thuật, tỷ lệ thanh toán và cơ chế tài chính sẽ quyết định tính khả thi và tác động thực tế của chính sách đối với người dân và hệ thống y tế.