Xây khung quản lý chuỗi thiết bị y tế: từ dữ liệu đến khả năng sản xuất trong nước

Thiếu hụt, chồng chéo quy trình và rủi ro chất lượng là những mối lo mà hệ thống y tế thường phải đối mặt khi chuỗi cung ứng thiết bị không được quản lý chặt chẽ. Cuộc họp rà soát dự thảo Đề án quản lý chuỗi cung ứng thiết bị y tế do Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên chủ trì đã đặt ra hướng giải quyết theo chiều dài của toàn bộ chuỗi, từ lưu hành tới thu hồi, nhằm giảm các điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp tới bệnh nhân và cơ sở khám chữa bệnh.

Tầm nhìn quản lý chuỗi: dữ liệu làm trục, minh bạch làm gốc

Dự thảo Đề án nhắm tới xây dựng một hệ thống quản lý chuỗi cung ứng thiết bị y tế đồng bộ, công khai và có khả năng truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là thiết lập cơ sở dữ liệu thống nhất, dùng chung — một nền tảng để giám sát vòng đời thiết bị từ khi được lưu hành đến khi bảo hành, thu hồi hoặc thanh lý.

Việc kết nối dữ liệu với các lĩnh vực liên quan được định hướng thực hiện trong phạm vi cần thiết để phục vụ quản lý chuỗi nhưng không thay thế các quy định pháp luật chuyên ngành; đồng thời phân định trách nhiệm rõ ràng cho các cơ quan quản lý, cơ sở y tế, bảo hiểm xã hội và các tổ chức, cá nhân tham gia chuỗi.

Phạm vi quản lý: từ nhập khẩu đến bảo trì, không bỏ sót mắt xích

Dự thảo bao trùm toàn bộ các khâu: nhập khẩu, lưu thông, phân phối, mua sắm, sử dụng, bảo hành, bảo trì, kiểm định, hiệu chuẩn, cảnh báo, thu hồi, điều chuyển, thay thế và thanh lý. Cách tiếp cận toàn chuỗi giúp cơ quan quản lý theo dõi được dòng thiết bị, phát hiện sớm thiết bị giả, kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc, và đưa ra biện pháp xử lý phù hợp.

Hệ thống cũng được kỳ vọng hỗ trợ việc dự báo nhu cầu, giám sát rủi ro và điều phối nguồn cung khi có nguy cơ gián đoạn. Với mục tiêu này, dữ liệu trở thành công cụ để thúc đẩy năng lực ứng phó chủ động, thay vì phản ứng khi sự cố đã xảy ra.

Mục tiêu về năng lực quản lý theo chuẩn quốc tế

Theo nội dung dự thảo, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2035 đạt các tiêu chí mức độ trưởng thành hệ thống quản lý chuỗi cung ứng tương ứng cấp độ 3 (ML3) và hướng tới một số tiêu chí của cấp độ 4 (ML4) theo bộ công cụ đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới. Đây là khung tham chiếu để đo lường tiến trình chuyển đổi số và quản trị chuỗi.

Giải pháp trọng tâm: thể chế, chuyển đổi số và kiểm soát thị trường

Đề án phân nhóm nhiệm vụ theo các trụ cột chính: hoàn thiện thể chế và cơ chế chính sách; thúc đẩy chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc; bảo đảm nguồn cung; tăng cường hậu kiểm và quản lý thị trường; nâng cao hiệu quả quản lý giá; phát triển nguồn nhân lực chuyên môn; và tăng cường chỉ đạo, tổ chức thực hiện. Các đại biểu tại cuộc họp đã góp ý cụ thể để làm rõ trách nhiệm từng Bộ, ngành theo nguyên tắc phân công phù hợp chức năng.

Khi triển khai, việc cụ thể hóa tiến độ, nguồn lực và kết quả đầu ra cho từng nhiệm vụ được đề xuất nhằm đảm bảo nguyên tắc minh bạch và chịu trách nhiệm — phù hợp với tinh thần chỉ đạo “6 rõ” do Thủ tướng Chính phủ đặt ra.

Ưu tiên nội địa hóa và an ninh chuỗi cung ứng

Trong kết luận, Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh việc lấy người dân và người bệnh làm trung tâm, đồng thời đưa quản lý chuỗi thành một trong những giải pháp để nâng cao tự chủ quốc gia và bảo đảm an ninh y tế. Một điểm quan trọng là khuyến khích, ưu tiên các sản phẩm do nhà máy sản xuất trong nước và các doanh nghiệp đang đầu tư sản xuất tại Việt Nam, nhằm giảm phụ thuộc quá mức vào nguồn nhập khẩu ở những chủng loại có thể sản xuất trong nước.

Sự liên kết giữa chính sách ưu đãi cho sản xuất nội địa và hệ thống thông tin quản lý sẽ giúp nhà quản lý đánh giá năng lực sản xuất, nhu cầu thị trường và đưa ra các biện pháp hỗ trợ phù hợp về chính sách, tài chính và kỹ thuật.

Những nguy cơ cần cảnh giác khi thực thi

Dù có nhiều lợi ích, việc triển khai đề án cũng đối mặt thách thức: tích hợp dữ liệu giữa các hệ thống hiện có, bảo đảm an ninh thông tin, tránh tạo gánh nặng hành chính cho cơ sở y tế nhỏ, và ngăn chặn chuyển giá hay gian lận thương mại. Dự thảo đề cao vai trò hậu kiểm để phát hiện thiết bị kém chất lượng, đồng thời kiến nghị hoàn thiện khung pháp lý đến mức luật để loại trừ khoảng trống quản lý.

Thứ trưởng cũng lưu ý giảm các khâu trung gian không cần thiết, như một cách tiếp cận nhằm giảm chi phí thiết bị y tế — phù hợp với chỉ đạo của Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ.

Vai trò của các bên liên quan và bước tiếp theo

Cục Hạ tầng và Thiết bị y tế được giao phối hợp với Vụ Pháp chế và các đơn vị liên quan tổng hợp ý kiến góp ý, tiếp thu và giải trình các vấn đề kỹ thuật. Các Bộ, ngành, hội nghề nghiệp, hiệp hội và tổ chức quốc tế đã tham gia đóng góp trong cuộc họp để hoàn thiện nội dung dự thảo trước khi ban hành chính thức.

Triển khai trên thực tế sẽ đòi hỏi lộ trình rõ ràng, nguồn lực dành cho chuyển đổi số, đào tạo nhân lực vận hành hệ thống, và cơ chế giám sát liên tục để đo lường tiến độ theo các tiêu chí trưởng thành.

Gợi ý áp dụng cho địa phương và cơ sở y tế

Các tỉnh, bệnh viện và nhà sản xuất cần chủ động tham gia đóng góp dữ liệu, xây dựng quy trình truy xuất nguồn gốc và tham gia thí điểm đối với các danh mục thiết bị thiết yếu. Những mô hình phối hợp khám-chăm sóc cộng đồng hay khám tại nhà ở địa phương có thể là đầu mối thử nghiệm khả năng liên thông dữ liệu giữa mạng lưới y tế cơ sở và hồ sơ quản lý thiết bị.

Ví dụ về các sáng kiến chăm sóc cộng đồng có thể tham khảo qua khám sức khỏe miễn phí Buôn Ma Thuột, nơi sự phối hợp liên ngành giúp tăng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế đối với nhóm dễ tổn thương.

Bên cạnh đó, những bài viết hướng dẫn xử trí an toàn cho trẻ em, như tài liệu về xử trí lưỡi câu móc tai trẻ, cho thấy tầm quan trọng của việc truyền thông về an toàn dụng cụ tại gia — một góc nhìn nhỏ nhưng liên quan đến chất lượng và an toàn thiết bị y tế khi sử dụng trong cộng đồng.

Kết nối quốc tế và chính sách dài hạn

Khung chính sách quốc gia cần cân nhắc tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo, chuyển giao công nghệ và tiêu chuẩn hóa để nâng cao năng lực quản lý dài hạn. Những chính sách hợp tác bên ngoài có thể hỗ trợ đẩy nhanh tiến độ đạt các mức trưởng thành theo khung tham chiếu quốc tế; độc lập hóa nguồn cung nội địa song song với việc tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về lộ trình chính sách, các định hướng dài hạn đã và đang được điều chỉnh để phù hợp với mục tiêu nâng cao chất lượng chăm sóc và an ninh y tế; người đọc quan tâm đến chiến lược hợp tác có thể tìm hiểu thêm về hợp tác quốc tế người cao tuổi 2026-2031 như một ví dụ về cách thức xây dựng lộ trình chính sách mang tính liên ngành và quốc tế hóa.

Để hiện thực hóa mục tiêu quản lý chuỗi, bước đi tiếp theo là hoàn thiện dự thảo thể chế, thí điểm hệ thống dữ liệu thống nhất và triển khai các biện pháp kiểm soát thị trường song song với khuyến khích sản xuất trong nước. Những hành động này, nếu được thực hiện đồng bộ và minh bạch, sẽ góp phần giảm rủi ro cho người bệnh, giảm chi phí không cần thiết và nâng cao năng lực tự chủ y tế quốc gia.