Siêu El Niño 2026–2027: Những kịch bản tác động và hướng chuẩn bị cho Việt Nam

Thông tin cập nhật từ các mô hình khí tượng quốc tế cảnh báo về khả năng xuất hiện một sự kiện El Niño với cường độ rất mạnh, kéo theo những hệ quả liên vùng. Bài viết này tập trung phân tích những kịch bản chính, vùng chịu rủi ro lớn và các hướng chuẩn bị dựa trên nhận định từ chuyên gia và cơ quan dự báo khí tượng thủy văn trong nước.

Tổng quan về mức độ cảnh báo và điểm mấu chốt

Nguồn tin quốc tế nêu khả năng bất thường ở nhiệt độ bề mặt biển khu vực cận xích đạo phía đông Thái Bình Dương có thể tăng cao, với sai khác chuẩn ở mức khoảng 3,5–4°C, đưa đến nhận định về một “siêu El Niño”. Các mô hình dự báo hiện cho thấy xác suất hình thành El Niño vào cuối năm 2026 có xu hướng tăng và có khả năng kéo dài sang năm 2027.

Ba xu thế khí hậu mà Việt Nam cần lưu ý

Các chuyên gia dự báo khí tượng thủy văn đề xuất ba hướng tác động chính mà cơ quan quản lý và cộng đồng cần cân nhắc:

• Nhiệt độ trung bình tăng cao hơn so với giá trị trung bình nhiều năm, với xu hướng nắng nóng có thể kéo dài — điều này làm tăng nhu cầu điện và nước, đồng thời gia tăng nguy cơ cháy rừng.
• Lượng mưa theo mùa có thể thiếu hụt; dòng chảy và dung tích hồ chứa suy giảm, đặc biệt nguy cơ xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long được đánh giá cao nếu tình trạng kéo dài.
• Dù tổng số cơn bão có thể giảm, nguy cơ xuất hiện các hiện tượng cực đoan như mưa rất lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở và ngập úng vẫn cần giám sát chặt chẽ.

Khu vực chịu tổn thương nặng và các biểu hiện cụ thể

Theo các nhận định, vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long nằm trong nhóm khu vực chịu ảnh hưởng mạnh nhất. Ở những vùng này có thể xuất hiện đồng thời các thách thức như hạn hán nghiêm trọng, thiếu nước sinh hoạt, tụt mạch nước ngầm và xâm nhập mặn sâu.

Vùng Thanh Hóa – Huế, Đồng bằng Bắc Bộ và Tây Bắc cũng được liệt kê là những khu vực cần chú ý, tuy mức độ tác động có thể khác nhau theo từng kịch bản mưa/khô cụ thể.

Tác động tới nông nghiệp, thủy điện và an ninh lương thực

Một El Niño mạnh có thể gây giảm từ 20–40% lượng mưa phổ biến, thậm chí cục bộ thiếu hụt trên 50% ở vùng ven biển Nam Trung Bộ; dòng chảy trên nhiều lưu vực có thể giảm từ 20–40%. Hệ quả là một số hồ chứa nhỏ và vừa có nguy cơ không tích đủ nước để phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Đối với nông nghiệp, thời điểm ra hoa của cây trồng như cà phê và cây ăn quả ở Tây Nguyên rơi trúng giai đoạn hạn, đòi hỏi điều chỉnh chiến lược tưới, ưu tiên bảo vệ diện tích quan trọng và tính toán tưới tiết kiệm. Với sản xuất lúa và các diện tích canh tác ở Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn sâu có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn nước tưới trong những tháng khô.

Với thủy điện, lượng nước về hồ giảm trong khi nhu cầu điện tăng do nắng nóng kéo dài sẽ đặt áp lực lên an ninh năng lượng, đặc biệt trong mùa khô 2027.

Kịch bản rủi ro cao và yếu tố quyết định mức độ thiệt hại

Một kịch bản rủi ro rất cao được xây dựng cho trường hợp El Niño đạt cường độ rất mạnh và kéo dài tới giữa năm 2027. Trong kịch bản này, nhiệt độ trung bình cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1,0–2,0°C; lượng mưa phổ biến giảm mạnh; và nhiều chỉ số thủy văn chịu áp lực lớn.

Tuy nhiên, mức độ thiệt hại không chỉ phụ thuộc vào chỉ số Nino 3.4 hay cường độ ban đầu. Yếu tố quyết định thực tế bao gồm thời gian duy trì hiện tượng, phân bố lượng mưa theo mùa, trạng thái nguồn nước đầu mùa khô, khả năng điều tiết hồ chứa, dòng chảy từ lưu vực xuyên biên giới như sông Mê Công, cùng năng lực dự báo và tổ chức ứng phó của từng địa phương.

Hướng chuẩn bị: những việc có thể thực hiện trước mắt

Các khuyến nghị thực tiễn được nêu ra từ các chuyên gia và cơ quan dự báo bao gồm:

• Tiếp tục tăng cường thông tin, cảnh báo sớm để người dân và chính quyền địa phương chủ động điều hành nguồn nước và phòng chống thiên tai.
• Quản lý, tích trữ nước ở quy mô gia đình và cộng đồng—ở một số tỉnh ven biển cần chuẩn bị tích trữ nước mưa trong bồn chứa, lu, hay bể để dùng trong những tháng khô hạn.
• Ưu tiên tưới cho các diện tích có giá trị và điều chỉnh lịch tưới, đặc biệt ở cây trồng đang có giai đoạn ra hoa; cân nhắc bảo vệ cây trồng chủ lực thay vì dàn trải tưới trên toàn bộ diện tích.
• Rà soát khả năng cung ứng điện và kịch bản vận hành hồ chứa để đảm bảo cân đối giữa phát điện và cấp nước sinh hoạt.

Ở cấp địa phương, việc nắm bắt điểm tiếp dân, trụ sở và kênh liên hệ hành chính giúp người dân tiếp cận hỗ trợ nhanh hơn khi thiên tai xảy ra; vì vậy người dân nên tham khảo Hướng dẫn tra cứu 417 trụ sở Công an Hà Nội khi cần tra cứu thông tin hành chính hoặc điểm tiếp dân liên quan đến thủ tục, cứu trợ và phối hợp xử lý tình huống.

Vai trò của tổ chức, trường đại học và cộng đồng trong ứng phó

Đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức đào tạo có thể hỗ trợ cải thiện năng lực dự báo, truyền thông và đào tạo nhân lực ứng phó thiên tai. Các hoạt động truyền thông, đào tạo kỹ năng ứng phó ở khu vực nông thôn và ven biển sẽ giúp giảm thiểu tổn thất khi các kịch bản xấu xảy ra.

Trên khía cạnh giáo dục và vai trò sinh viên, những sự kiện, chương trình đào tạo liên ngành, cũng như các sáng kiến chuyển đổi số của cơ sở đào tạo có thể góp sức tăng cường năng lực cộng đồng; một nguồn thông tin về hoạt động giáo dục và định hướng đổi mới trong năm học tới có thể tham khảo qua HUBT kỷ niệm 30 năm để thấy cách trường đại học kết hợp đổi mới đào tạo và trách nhiệm xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số.

Tài chính, đầu tư và quản trị rủi ro vùng cao

Ứng phó dài hạn với biến động khí hậu không chỉ là nhiệm vụ kỹ thuật mà còn liên quan tới giải ngân vốn, thu hút đầu tư và điều phối nguồn lực để nâng cấp hạ tầng nước, mở rộng dung tích hồ chứa, và phát triển các giải pháp giảm thiểu rủi ro. Các địa phương cần có lộ trình huy động nguồn lực, trong đó kế hoạch giải ngân và thu hút đầu tư được xem là những công cụ quan trọng để tăng cường khả năng chống chịu vùng miền núi và vùng sâu; ví dụ về các định hướng thúc đẩy giải ngân và đầu tư ở một số địa phương có thể xem qua bài viết về Lộ trình tăng tốc Điện Biên để hiểu cách chính quyền và đối tác tập trung nguồn lực cho tăng trưởng và ứng phó rủi ro.

Cảnh báo thiên tai cực đoan gia tăng do El Nino

SKĐS – Hàng loạt kỷ lục về nhiệt độ và lượng mưa lớn xuất hiện trong tháng 8. Dự báo El Nino tiếp tục gây ra thiên tai cực đoan.

Thông tin cần cập nhật và cách theo dõi

Do độ không chắc chắn về cường độ và thời gian duy trì của El Niño, việc theo dõi liên tục các bản tin dự báo từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia và các cơ quan liên quan là cần thiết. Các kịch bản cập nhật, thông tin về trạng thái nguồn nước đầu mùa khô, cùng với dữ liệu vận hành hồ chứa sẽ là căn cứ để điều chỉnh kế hoạch ứng phó.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

El Niño năm 2026-2027 có chắc chắn xảy ra không?

Hiện các mô hình dự báo tăng xác suất xuất hiện El Niño, nhưng kịch bản cuối cùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố; do đó đây là tình huống rủi ro cần theo dõi, không phải dự báo chắc chắn.

Những vùng nào nên ưu tiên tích trữ nước?

Các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Cửu Long và những khu vực chịu xâm nhập mặn được khuyến nghị tích trữ nước mưa và chuẩn bị biện pháp tiết kiệm nước trong mùa khô.

Người dân cần làm gì ngay lúc này?

Kiểm tra nguồn thông tin chính thức, chuẩn bị bể/bồn chứa nước, cơ cấu lại lịch tưới trồng, và liên hệ với chính quyền địa phương để nắm kịch bản hỗ trợ khi cần.

Kết luận

Dự báo về một El Niño mạnh đặt ra thách thức lớn cho quản lý nguồn nước, nông nghiệp và an ninh năng lượng ở Việt Nam. Bài học chính là chủ động chuẩn bị trên nhiều mặt: điều hành hồ chứa linh hoạt, tích trữ nước tại cộng đồng, ưu tiên tưới cho diện tích quan trọng, và duy trì hệ thống cảnh báo để giảm thiểu thiệt hại. Việc phối hợp giữa cơ quan dự báo, chính quyền địa phương, viện trường và cộng đồng sẽ quyết định phần lớn khả năng ứng phó trước những kịch bản khô hạn hoặc thiên tai cực đoan sắp tới.