Số hóa và tiết kiệm năng lượng tại bệnh viện: Bài học từ ba cơ sở thực tế

Với áp lực chi phí vận hành và yêu cầu cung cấp dịch vụ an toàn cho người bệnh, các bệnh viện đang tìm kiếm cách kết hợp công nghệ số và quản trị năng lượng để giải quyết cả hai mục tiêu. Những ví dụ thực tế cho thấy, khi công nghệ được triển khai đúng chỗ, bệnh viện không chỉ giảm tiêu hao vật tư mà còn giải phóng nguồn lực để đầu tư cho chuyên môn.

Điểm khởi đầu: đâu là vấn đề lớn nhất?

Hoạt động bệnh viện tiêu tốn nhiều đầu vào: điện cho điều hòa và thiết bị chẩn đoán, nước, vật tư tiêu hao, chi phí in ấn và thời gian nhân lực cho thủ tục hành chính. Việc cải thiện phải xuất phát từ thiết kế, đầu tư công nghệ và thay đổi cách quản lý — chứ không chỉ cắt giảm nhu cầu chuyên môn.

Chuyển đổi số giảm chi phí hành chính và in ấn — kinh nghiệm Bệnh viện Bạch Mai

Bệnh viện Bạch Mai đã triển khai bệnh án điện tử từ tháng 11/2024 và trở thành bệnh viện hạng đặc biệt đầu tiên thực hiện khám, chữa bệnh không dùng giấy tờ. Kết quả thực tế được công bố cho thấy việc không in phim chụp X-quang, CT, MRI và các giấy tờ liên quan tiết kiệm khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm; nguồn tiết kiệm này được tái đầu tư cho hệ thống công nghệ thông tin và các hoạt động chuyển đổi số.

Việc số hóa toàn trình còn mở rộng đến các tiện ích người dùng. Ứng dụng quản lý sức khỏe do bệnh viện phát triển cho phép người dân đặt lịch, thanh toán không tiền mặt và quản lý hồ sơ cho nhiều thành viên trong gia đình trên cùng một tài khoản. Tính năng ký số tích hợp với hệ xác thực VNeID giúp chữ ký điện tử có giá trị pháp lý tương đương chữ ký tay, hỗ trợ ký cam kết trước thủ thuật hoặc trích sao bệnh án từ xa.

Theo lãnh đạo bệnh viện, dữ liệu chuẩn hóa từ hệ thống điện tử là tiền đề để liên thông thông tin khám chữa bệnh giữa các cơ sở y tế. Trong bối cảnh đó, những người theo dõi chính sách và tiêu chuẩn y tế cần quan tâm đến quy chuẩn, nguyên tắc và lộ trình triển khai để đảm bảo tính tương thích khi kết nối dữ liệu; một phân tích về định hướng, nhóm ưu tiên và bước tiếp theo của hệ thống tiêu chuẩn y tế có thể giúp các bệnh viện chuẩn bị tốt hơn: Cải tổ tiêu chuẩn y tế.

Giảm thời gian chờ, tăng tiện ích cho người bệnh

Ứng dụng quản lý sức khỏe của bệnh viện được báo cáo giúp giảm khoảng 90% thời gian chờ và thủ tục hành chính. Người bệnh có thể chọn bác sĩ, đặt lịch và thanh toán ngay trên điện thoại, đồng thời quản lý hồ sơ cho người thân — điều này làm giảm áp lực tại quầy tiếp đón và chuyển phần lớn trải nghiệm hành chính sang kênh số.

Quản trị tòa nhà và hệ thống cơ điện: trường hợp Tâm Anh TPHCM

Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tại TPHCM tiếp đón hơn 4.000 bệnh nhân ngoại trú mỗi ngày và có trên 400 giường nội trú. Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm, bệnh viện tập trung tối ưu chiếu sáng, điều hòa, thông gió và vật liệu kiến trúc để giảm tiêu thụ năng lượng mà vẫn bảo đảm môi trường điều trị.

Một số giải pháp kỹ thuật được ứng dụng bao gồm chuyển sang đèn LED (giảm khoảng 35–40% năng lượng so với đèn huỳnh quang), điều khiển thời gian chiếu sáng tại hành lang và khu vực công cộng, cùng hệ thống quản lý tòa nhà (BMS) để theo dõi và điều khiển thông số như thông gió, chiếu sáng, điện và cấp thoát nước. Báo cáo nội bộ cho thấy BMS có thể giúp tiết kiệm khoảng 20–30% năng lượng so với các tòa nhà tương tự không dùng hệ thống này.

Với thiết bị làm lạnh, bệnh viện đầu tư chiller giải nhiệt bằng gió của TRANE (COP 3,079, môi chất R410A) nhằm giảm tiêu thụ điện khoảng 10–15% so với công nghệ trước. Kết hợp kính hộp hai lớp và phim cách nhiệt trên cửa sổ giúp giảm tải cho điều hòa thêm 5–10%.

Sự phối hợp giữa vật liệu, thiết bị hiệu suất cao và quản trị vận hành đã đem lại con số năng lượng giảm trung bình khoảng 30% so với tòa nhà cùng quy mô không áp dụng các biện pháp này; theo tính toán, mức tiết kiệm được quy đổi xấp xỉ 50.000 USD mỗi năm. Đồng thời, lượng rác sinh hoạt trong vận hành báo giảm 33% trong năm 2025 so với năm 2024.

Tiết kiệm tại quy mô cơ sở tỉnh: bài học từ Hà Tĩnh

Tại các bệnh viện tỉnh, nhiều biện pháp tương tự đã cho hiệu quả rõ rệt. Các hạng mục tiêu tốn năng lượng gồm điều hòa không khí, thiết bị chẩn đoán như MRI/CT/DSA, hệ thống khí y tế, thang máy và xử lý nước. Biện pháp được triển khai thường xuyên là thay đèn LED, lắp biến tần cho motor lớn, tối ưu lịch vận hành điều hòa và bơm, tận dụng ánh sáng tự nhiên, tăng cường bảo trì để duy trì hiệu suất thiết bị.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật, chuyển đổi số trong quản lý tài sản cũng được nhiều cơ sở áp dụng: phần mềm theo dõi tình trạng thiết bị, giám sát mức tiêu thụ điện nước ở các khu vực trọng điểm, cùng bệnh án điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt để giảm hao phí vật tư hành chính.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là nguồn kinh phí hạn chế. Việc nâng cấp hạ tầng thường phải thực hiện khi bệnh viện vẫn hoạt động 24/24; vì vậy cần phương án thi công, bảo đảm an toàn và ưu tiên bảo đảm nguồn điện cho các khu vực cấp cứu, hồi sức, phòng mổ, xét nghiệm và kho thuốc. Việc huy động vốn thường kết hợp ngân sách nhà nước, nguồn thu sự nghiệp, chương trình đầu tư ngành y tế và xã hội hóa theo quy định; đồng thời ưu tiên mua sắm thiết bị có hiệu suất năng lượng cao ngay từ đầu.

Khi tiết kiệm không đồng nghĩa với cắt giảm dịch vụ

Các lãnh đạo cơ sở nhấn mạnh: mục tiêu tiết kiệm là để nâng cao hiệu quả và đầu tư lại cho chuyên môn chứ không phải giảm yêu cầu điều trị. Ở mọi phương án cải tạo và vận hành, những khu vực đòi hỏi độ tin cậy cao vẫn phải được ưu tiên đảm bảo nguồn điện và điều kiện kỹ thuật ổn định.

Chính sách và lợi ích xã hội

Những khoản tiết kiệm tài chính thu được nếu được tái phân bổ hợp lý có thể tạo ra không gian chính sách mới: mở rộng trợ cấp, hỗ trợ người bệnh trong các giai đoạn điều trị dài hạn, hoặc đầu tư vào các chương trình phòng bệnh. Vấn đề điều chỉnh chính sách trợ cấp và lựa chọn hệ lụy khi mở rộng hỗ trợ cho người bệnh hiểm nghèo là một chủ đề liên quan trực tiếp tới cách sử dụng nguồn lực y tế; đọc thêm phân tích về các lựa chọn chính sách này có thể giúp hoạch định ưu tiên ngân sách: mở rộng trợ cấp người bệnh hiểm nghèo.

Ở chiều ngược lại, việc chuẩn hóa hồ sơ sức khỏe và xây dựng quy trình số hóa liên thông cũng đặt ra yêu cầu bảo mật và trách nhiệm liên ngành — một hướng tiếp cận toàn diện cho các hồ sơ sức khỏe liên tục, kể cả trong môi trường trường học, đang được thảo luận rộng rãi: quản lý sức khỏe học đường.

Những lưu ý khi triển khai ở bệnh viện

• Ưu tiên các giải pháp tiết kiệm có tác động kép: giảm tiêu hao và tăng hiệu quả chuyên môn (ví dụ: bệnh án điện tử giúp giảm in ấn và cải thiện liên thông dữ liệu).
• Đánh giá hiệu suất thiết bị trước khi mua sắm; ưu tiên công nghệ có hiệu suất cao để giảm chi phí vận hành dài hạn.
• Lập kế hoạch thi công, bảo trì phù hợp với hoạt động thường xuyên của bệnh viện để tránh gián đoạn dịch vụ.
• Kết hợp nguồn vốn: ngân sách nhà nước, thu sự nghiệp, nguồn đầu tư ngành và xã hội hóa theo quy định để thực hiện cải tạo hạ tầng lớn.
• Đảm bảo ưu tiên an toàn cho các khu vực điều trị trọng yếu khi tối ưu năng lượng.

Kết luận — điều cần ghi nhớ

Thực tiễn tại Bạch Mai, Tâm Anh và nhiều bệnh viện tỉnh cho thấy tiết kiệm năng lượng và số hóa không phải là mục tiêu riêng lẻ mà là chuỗi hành động liên kết: lựa chọn công nghệ, tổ chức vận hành, cơ chế tài trợ và chính sách tiêu chuẩn. Khi mọi mắt xích được cân nhắc, bệnh viện có thể giảm chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ và dành nguồn lực cho mục tiêu chính là chăm sóc sức khỏe người bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh án điện tử thực sự giúp tiết kiệm gồm những khoản nào?
Quan trọng nhất là giảm in ấn phim và giấy tờ, giảm thời gian xử lý thủ tục và chi phí lưu trữ vật lý; các khoản tiết kiệm có thể được tái đầu tư cho CNTT và dịch vụ lâm sàng.

Hệ thống BMS có lợi ích gì cho bệnh viện?
BMS cho phép giám sát và điều khiển chiếu sáng, điều hòa, cấp thoát nước và các thiết bị cơ điện, góp phần giảm tiêu thụ năng lượng và phát hiện sự cố sớm.

Những rào cản chính khi áp dụng các giải pháp này là gì?
Rào cản thường gặp gồm hạn chế nguồn vốn để đầu tư ban đầu, yêu cầu thi công trong khi bệnh viện vẫn hoạt động, và cần bảo đảm an toàn cho các khu vực quan trọng.